memoryland

Έρωτας στα Τείχη

2012-01-30T13:11:00.014+02:00

Σάλος επικρατεί τελευταία στο ελληνικό διαδίκτυο για μια τουρκική κινηματογραφική υπερπαραγωγή, ονόματι Άλωση 1453, γύρω από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης. Λέγεται ότι η ταινία στοίχισε περισσότερα από 17 εκατομμύρια δολάρια και, τα γυρίσματα, κράτησαν περισσότερα από τρία χρόνια. Αναμένεται να προκαλέσει αίσθηση, καθώς παρουσιάζει τους Τούρκους κυρίαρχους του γνωστού τότε κόσμου και τους Έλληνες να σκύβουν υποτακτικά το κεφάλι μπροστά στην τουρκική υπεροπλία. Η ταινία θα βγει στις αίθουσες τον Φεβρουάριο του 2012 σε Ηνωμένες Πολιτείες και Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ έχει ήδη προβληθεί στην Τουρκία. Στην Ελλάδα, δεν έχει ακόμα γίνει γνωστό ποια εταιρεία θα αναλάβει τη διανομή της και ποιος τηλεοπτικός σταθμός θα αγοράσει τα πολυπόθητα δικαιώματα προβολής της στο φιλοθεάμον κοινό.

Για σταθείτε όμως. Αν κοιτάξουμε την ταινία από πιο κοντά, μαθαίνουμε ότι πέρα από το πολεμικό κομμάτι που αναμένεται να καθηλώσει τους θεατές, κύριο θέμα της είναι και ο έρωτας του Ουλούμπατλί Χασάν-Ιμπραήμ Τσελικιόλ, του θρυλικού Οθωμανού στρατιώτη που ανέβηκε πρώτος στα τείχη της Πόλης, με την Ερά, την κόρη του Ουρβανού την οποία ερωτεύεται και ο Ιουστιανιάνης, αρχηγός των Γενουατών υπερασπιστών της Πόλης. Εδώ η ταινία αρχίζει να αποκτά σαφώς άλλη χροιά. Θα μπορούσε να εισαχθεί στην Ελλάδα και να προβληθεί στους κινηματογράφους σαν Έρωτας στα Τείχη και έμφαση στους τρεις πρωταγωνιστές: τον Τσε (συντομογραφία στο εξής του Ουλούμπατλί Χασάν-Ιμπραήμ Τσελικιόλ), την Ερά και τον Ιουστινιάνη. Άλλωστε υπάρχει έτοιμο κοινό στην Ελλάδα, εθισμένο θα λέγαμε σε τουρκικά ρομάνς. Για όσους μάλιστα δεν κρατιούνται και θέλουν να ξέρουν τι συνέβη, ποιος από τους δυο άνδρες κέρδισε την Ερά, ορίστε λίγο περισσότερο στόρι: η Ερά, μήλον της έριδος μεταξύ των δυο, βρίσκεται πέραν πάσης αμφιβολίας σε εσωτερικό διχασμό.

Ο Τσε (Ουλούμπατλί Χασάν-Ιμπραήμ Τσελικιόλ για να μην ξεχνιόμαστε) είναι ωραίο παιδί και τυπάς, ιδίως αν τον δεις πάνω στο άλογο, με τη στολή και χωρίς να καμπουριάζει. Αλλά έχει λίγο ανώμαλα γούστα στο κρεβάτι (και την καρέκλα, το πάτωμα, το πλυσταριό ή όπου αλλού φτάνει πρώτος εκτός από τα Τείχη). Και αυτό την Ερά τη βάζει σε σκέψεις, καθότι κοπέλα μαζεμένη και κάπως από άλλο ανέκδοτο. Απ’ την άλλη, ο Ιουστινιάνης είναι αναμφίβολα καλό παιδί και με τρόπους, αλλά λίγο ξενέρωτος βρε παιδί μου, άσε που μυρίζουν και οι μπότες του. Η Ερά, βεβαίως, του αρέσει πολύ του Ιουστινιάνη και τη βγάζει βόλτες στον ωραίο Γαλατά, που ως γνωστόν είχε παραχωρηθεί από τον βυζαντινό αυτοκράτορα στους Γενουάτες για τις εμπορικές τους ανάγκες. Εκεί τρώνε καμιά παστίλλα (ποικιλία γλυκών που φτιαχνόταν συνήθως με βρασμένο σιτάρι και μέλι ή με κοπανισμένους ξηρούς καρπούς και μέλι ή με σουσάμι και μέλι), ή κανένα κοπτόν (κάτι ανάλογο του τουρκικού μπακλαβά). Και, σκεπτόμενη τον μπακλαβά, η Ερά, εκεί που περπατά αλαμπρατσέτο με τον τρυφερό αλλά κάπως άνοστο Ιουστινιάνη, αφήνει τον νου της να πετάξει για λίγο στον πιο μπρούτο αλλά περιπετειώδη Τσε, που της υπόσχεται bungee jumping από τα Τείχη και άλλα προχωρημένα για την εποχή, που ο κακόμοιρος ο Ιουστινιάνης δεν τα ξέρει και τα φοβάται. Τι θα γίνει τελικά; Ποιον θα διαλέξει η γοητευτική αλλά μπερδεμένη Ερά; Θα την κερδίσει ο γλυκομίλητος, ευγενικός Ιουστινιάνης ή ο Τσε, υποσχόμενος αξέχαστες περιπέτειες εντός, εκτός και επί των τειχών; Η συνέχεια επί της οθόνης…

Από τον homo oeconomicus στον homo democraticus

2012-01-29T12:30:00.013+02:00

Συνέντευξη: Η Naomi Klein για την κυβέρνηση Παπαδήμου from ThePressProject on Vimeo.

«The whole neoliberal project has been about hollowing out democracy»: αυτό υποστηρίζει, μεταξύ άλλων, η Ναόμι Κλάιν στο παραπάνω βίντεο-απόσπασμα από συνέντευξή της, στο οποίο μιλάει για την περίπτωση της Ελλάδας. Μιλάει για ένα «άδειασμα», ένα «ξεκοίλιασμα» της δημοκρατίας εκ των έσω από το περιεχόμενo, το νόημά της. Ένα ξεκοίλιασμα απαραίτητο για την απρόσκοπτη εξάπλωση του σημερινού καζινοκαπιταλισμού. Πώς όμως έφτασε, ακόμα και αυτή η μετριοπαθής – εν συγκρίσει με την άμεση δημοκρατία – αντιπροσωπευτική δημοκρατία να αποτελεί παραφωνία, απειλή, κίνδυνο; Και γιατί; Για τον καπιταλισμό η δημοκρατία ήταν πάντα ένα αναγκαίο κακό, μια συνισταμένη του δυτικού πολιτισμού με την οποία έπρεπε, αναγκαστικά και κακήν κακώς, σε μια αναπόφευκτη συγκατοίκηση, να τα βγάλει πέρα. Με τις μικρότερες δυνατές απώλειες για την «οικονομία», κεντρική του μέριμνα και αδιαμφισβήτητο κέντρο του σύμπαντός του. Γνωστά όλα αυτά, θα πει κανείς. Τα είπαν κι άλλοι πριν την Κλάιν, για την εγγενή ασυμβατότητα καπιταλισμού και δημοκρατίας, αλλά και για την «ανάγκη» που σήμερα διαφαίνεται να ελαχιστοποιηθούν οι απώλειες της οικονομίας από ανεξέλεγκτες μεταβλητές όπως η κοινοβουλευτική δημοκρατία και οι λαοί που τη χρησιμοποιούν ως μέσο διακυβέρνησης και πολιτικής διαβούλευσης.

Γιατί, όμως, αυτοί οι λαοί, οι άνθρωποι που ζουν κάτω από τον αστερισμό αυτής της οικονομοκρατούμενης δυστοπίας και της τρομερής αυτής ανάγκης αποδυνάμωσης της δημοκρατίας, δεν εξεγείρονται; Δεν ξεσηκώνονται; Γιατί δεν είδαμε, στην Ελλάδα, όσα είδαμε και εξακολουθούμε να βλέπουμε στην Αίγυπτο, την Τυνησία, τη Λιβύη, την Αλγερία; Λαοί βαθιά βυθισμένοι στη θεοκρατία, ασφυκτικά προσδεμένοι σε παραδόσεις, που δε γνώρισαν ποτέ αυτό που λέμε δημοκρατία, ακόμα και στις αστειότερες μορφές της, ακόμα και στην οικογενειοκρατική οπερέτα που γνωρίσαμε στην Ελλάδα, παρ’ όλα αυτά ξεσηκώθηκαν, γέμισαν πλατείες. Όχι για να φωτογραφίσουν με τα κινητά τους τα highlights μιας «επαναστατικής» φιέστας και να τα ανεβάσουν αργότερα στο Facebook, αλλά για να διατυπώσουν σαφή αιτήματα και φλέγοντα ερωτήματα. Για να τα υποστηρίξουν και να τα πληρώσουν ακόμα και με τις ίδιες τις ζωές τους. Γιατί, εν αντιθέσει, οι Έλληνες δεν αντιδρούν στο ξεκοίλιασμα της δημοκρατίας τους; Γιατί δέχονται, όπως λέει η Κλάιν, να παραδώσουν σαν φοβισμένα, ανεύθυνα και ευθυνόφοβα παιδιά τα κλειδιά του αυτοκινήτου σε κάποιους άλλους, τους «μεγάλους», που ξέρουν καλύτερα; Μήπως γιατί βρίσκονται και οι ίδιοι μέσα στη φούσκα, αυτή, που λέγεται «οικονομία»; Μήπως επειδή έχουν οι ίδιοι μετατραπεί σε έναν homo oeconomics, έναν homo computans, διαποτισμένο από νοοτροπίες, προτεραιότητες, κίνητρα καθαρά και αποκλειστικά οικονομικά, σε κάθε πτυχή της επαγγελματικής και κοινωνικής ζωής τους; Αν δεν βγουν, οι σημερινοί Έλληνες, από την επικράτεια της «οικονομίας» για να ξαναμπούν στην επικράτεια της δημοκρατίας, ανακτώντας το χαμένο της έδαφος, νομίζω μόνο ένας δρόμος θα μείνει: αυτός της αυτοκαταστροφής.

Alt Ctrl Del

2012-01-28T12:18:00.013+02:00

Στο ιντερσίτι, κατεβαίνοντας Αθήνα. Πιάνω κουβέντα στο εστιατόριο με έναν κακοντυμένο άντρα, λίγο μεγαλύτερό μου. Αναπληρωτής καθηγητής μαθηματικών, συστήνεται. Σαν μαθηματικός, έχει κάνει τους λογαριασμούς του, τακτικά, συγυρισμένα. Τα έχει όλα στο κεφάλι του σε αριθμούς, ολοστρόγγυλους αριθμούς: τα €900 ευρώ που παίρνει, τα €400 που τρώει σε μετακινήσεις για να πάει από εκεί που ζει στην πόλη που εργάζεται, τα υπόλοιπα που πληρώνει στην εφορία, τα έξοδα για το παιδί του που δεν μπορεί να φέρει βόλτα. €3.500 το μήνα θα παίρνει σε ένα σχολείο στην Αγγλία όπου ετοιμάζεται να μεταναστεύσει, από το χωριό του στη Λάρισα. Έψαξε μέσω ίντερνετ και πολλά σχολεία του έκαναν προσφορές, διάλεξε ένα και φεύγει. Στην αρχή μόνος σε ένα φτηνό νοικιαζόμενο δωματιάκι, να στρώσει το δρόμο για να ακολουθήσει η οικογένεια. Long-term; Τον ρωτάω, αγγλικά, για να τον μπάσω, σιγά-σιγά, στη νέα του γλώσσα που τον περιμένει για να πάρει τη θέση της παλιάς, της εγκαταλειμμένης, μητρικής. Ναι, μου απαντά, long-term, φεύγει με εισιτήριο χωρίς επιστροφή σε μια χώρα που δεν της αρέσουν οι επιστροφές, μια χώρα που προτιμά να σε διώχνει μια κι έξω.

Alt Ctrl Del, πέρασμα σε νέα εργασία:

Στην Αθήνα πια, σε reunion με παλιούς συμμαθητές. Κρασιά, γέλια, πειράγματα, πέφτουν σαν γέφυρες στον χρόνο, σαν για να γεμίσουν, να μπαλώσουν τα κενά που άφησαν πίσω τους περνώντας, τα χρόνια. Ένας συμμαθητής, ρωτά, «εσύ που είσαι», «που εργάζεσαι», με τη σειρά τους ομοτράπεζους. Πλησιάζει, μέσα από τις απαντήσεις των άλλων, έρχεται η σειρά μου. Και νιώθω το κολάρο στο πουκάμισο να σφίγγει, τα χέρια να ιδρώνουν, την καρέκλα να μην με βολεύει, σαν να μίκρυνε ξαφνικά: και μαζί της σαν να μικραίνω κι εγώ, να με εγκαταλείπουν οι δυνάμεις μου, να με παρατάνε μόνο κι έρημο οι λέξεις, τραβώντας γι’ αλλού. Πώς να εξηγήσω μια παραίτηση, μια δουλειά που δεν «έβγαινε», δυο πόλεις, Αθήνα και Θεσσαλονίκη, που με πέταγαν η μια στην άλλη; Πώς να περιγράψω μια ολόκληρη πορεία είκοσι πέντε χρόνων, μια και δυο φυγές απ’ την Ελλάδα και επιστροφές στην αφιλόξενη, προδοτική, τραχιά, αλλά οικεία αγκαλιά της, με δυο τρεις φωναχτές φράσεις για να φτάσουν, σαν μπάλες του μπιλιάρδου, με απανωτές καραμπόλες, στην απέναντι πλευρά του τραπεζιού που υπομονετικά, ατάραχος, περιμένει ο ανύποπτος συμμαθητής, σαν ένας εγκάρδιος, μα συνάμα ακλόνητος ανακριτής;

Alt Ctrl Del, πέρασμα σε νέα εργασία:

Στην πλατεία της Νέας Σμύρνης, ούτε εκατό μέτρα από εκεί που γεννήθηκα και μεγάλωσα, καθόμαστε σε ένα από τα καφέ που ξεφυτρώνουν το ένα πίσω από το άλλο. Μια πλατεία που στο πέρασμα των χρόνων έγινε ένα τεράστιο στέκι για πεινασμένους: σουβλάκια, fast food, πιτσαρίες, κρεπερί και καφέ, πολλά καφέ, εκτόπισαν τα μαγαζάκια του μεροκάματου που θυμάμαι από παλιότερες εποχές της. Εκεί που ήταν ένα σιδερωτήριο, να σου η κρεπερί. Ένα μεγάλο κατάστημα με νεωτερισμούς και είδη προικός, που λέγανε τότε, έγινε υπερμοντέρνα πιτσαρία. Περνώντας βλέπω οικογένειες βυθισμένες σε τεράστιες πίτσες σερβιρισμένες πάνω σε ολοστρόγγυλες ξυλένιες τάβλες με τέσσερα τυριά – ούτε τρία, ούτε πέντε αλλά, για κάποιον άγνωστο λόγο που μόνον οι θεοί της πίτσας γνωρίζουν, τέσσερα, πάντα τέσσερα. Παραγγέλνουμε, στο περιποιημένο καφέ, ένα πιάτο λουκουμάδες και μια ζεστή σοκολάτα. Μια ευγενέστατη, δροσερή και γλυκιά σερβιτόρα, μας γεμίζει τα ποτήρια νερό όποτε νιώσει ότι διψάμε. Και περιμένει, διακριτικά, λίγο παραπέρα απ’ το τραπέζι. Πιάνουμε ψιλοκουβεντούλα για το πόσο ωραίο, ρομαντικού στυλ έχουν φτιάξει το καφέ, τι ωραίες οι καρέκλες, τι νόστιμοι οι καναπέδες στο εσωτερικό, τι ωραίες λιχουδιές στα ολόφωτα μενού όπως μπαίνεις, να κάποια στιγμή και ο λογαριασμός: €10 οι λουκουμάδες και η σοκολάτα. Όχι, δεν είναι αυτή η πλατεία που άφησα φεύγοντας πριν χρόνια, δεν πρέπει να ’ναι και η Αθήνα που από το ’95 άφησα πίσω μου σαν μια πόλη άχαρη αλλά ζεστή, ασυμμάζευτη αλλά διαπραγματεύσιμη.

Alt Ctrl Del, πέρασμα σε νέα εργασία.

Ό, τι προαιρείστε για τον Σεραφείμ

2012-01-27T20:26:00.017+02:00

Διακόπτω την κανονική ροή του blog για μια έκκληση. Ο επί 31 χρόνια διευθυντής της "Ελευθεροτυπίας", στην οποία, προφανώς, παρότι διευθυντής, έπαιρνε όλα αυτά τα χρόνια ψίχουλα που του πέταγε η εκμεταλλεύτρια εργοδοσία, με εκπομπή εν συνεχεία στην κρατική τηλεόραση, όπου και εκεί (προφανώς) θα του έδιναν πενταροδεκάρες, δήλωσε, μετά τη σύλληψή του για χρέη 135.000 ευρώ στο Δημόσιο, ότι τα τελευταία τέσσερα χρόνια είναι άνεργος. Στο βαριά χτυπημένο από την ανεργία Παλαιό Ψυχικό όπου ζει ο κύριος Φυντανίδης και, συγκεκριμένα, στην εφορία του, υπέβαλε παρ' όλα αυτά αίτηση υπαγωγής του σε διαδικασία ρύθμισης και κατέβαλε, όπως δήλωσε, το ποσό των δεκαπέντε χιλιάδων ευρώ ως πρώτη δόση. Χρήματα που του δάνεισαν φίλοι του, καθώς κατά δήλωσή του βρίσκεται σε άσχημη οικονομική κατάσταση. Ο συνήγορός του Αλέξης Κούγιας, που παρά την άσχημη οικονομική κατάσταση του πελάτη του πιθανώς του συμπαραστέκεται ανθρώπινα και αφιλοκερδώς, συμπλήρωσε ότι την ημέρα που ο πελάτης του συνελήφθη - κοίταξε να δεις τώρα τι παιχνίδια παίζει η άτιμη η μοίρα! - του είχε γίνει πρόταση για μια δουλίτσα, που με τα χίλια ζόρια βρέθηκε, καθώς και κάποιας ηλικίας ο άνθρωπός μας. Συγκεκριμένα, του είχε προταθεί να αναλάβει πρόεδρος της ΕΡΤ. Όμως, η μαύρη του η τύχη θέλησε αλλιώς και ο συνάνθρωπός μας βρέθηκε πίσω από τα κάγκελα, με τη διαδικασία του αυτόφωρου. Γι' αυτό, σας παρακαλώ, από το υστέρημά σας, ό, τι προαιρείστε θα πιάσει τόπο, να βοηθήσουμε έναν άνεργο χτυπημένο από τη μοίρα να ορθοποδήσει. Σας το ζητάω σαν άνεργος ο ίδιος, συναισθανόμενος τις δύσκολες ώρες που περνά ο Σεραφείμ.

Γερνάω, μαμά

2012-01-26T23:59:00.004+02:00

Δεν ξέρω αν το έχετε συνειδητοποιήσει, αλλά ζούμε σε μια χώρα γερόντων. Και γυρίζουμε γύρω τους, τους γυροφέρνουμε, όπως τα μυγαράκια το γάλα. Ένας, πέθανε ύστερα από χτύπημα από μηχανάκι που δεν τον είδε καθώς διέσχιζε, με σκούρα ρούχα σε ώρα που είχε πέσει το σκοτάδι, έναν δρόμο ταχείας κυκλοφορίας, χωρίς το ειδικό φωσφορίζον γιλέκο που σε όλη τη γη, σε όλα τα κινηματογραφικά συνεργεία, φοράνε μέχρι και οι τελευταίας διαλογής βοηθοί. Διάσημος στο εξωτερικό, λατρεμένος από πολλούς συναδέλφους του, που όμως φοράνε σαν σωστοί επαγγελματίες τα γιλέκα τους ή ό, τι άλλο χρειάζεται όταν δουλεύουν. Όχι όμως ο δικός μας. Ο δικός μας, ήταν αντικομφορμιστής, ιδεολόγος. Μέχρι θανάτου. Ευτυχώς, ο νεαρός και η κοπέλα που επέβαιναν στο μηχανάκι, γλίτωσαν χωρίς κάποιον σπουδαίο τραυματισμό. Ένας άλλος γέροντας, ποιητής, για χρόνια πολλά κατεστημένο στη Θεσσαλονίκη και διάσημος για τις κακίες του, αρνήθηκε να πάρει ένα βραβείο. Και έγινε αντικείμενο αντικρουόμενων σχολίων, υμνητικών και επικριτικών, χωρίς κανείς να κάτσει να πολυσκεφτεί, γιατί τόσος θόρυβος. Ούτε ο πρώτος, ούτε ο τελευταίος ήταν που έκανε κάτι τέτοιο. Και, εν τέλει, η «επαναστατική» του αυτή πράξη δεν άφησε, πίσω της, ούτε καν λίγο καπνό. Δεν άφησε τίποτα. Ίσως διότι δεν ήταν παρά ένα αντίγραφο «υπερήφανης άρνησης ανεξάρτητου διανοουμένου στην εξουσία», το «όχι» του συνταξιούχου ποιητή σε ένα υπουργείο μόνο κατ' όνομα «Πολιτισμού», μιας ξεφτισμένης κυβέρνησης μιας κουρελιασμένης χώρας. Ένας τρίτος γέρων, πρώην διευθυντής μεγάλης εφημερίδας που μόλις έκλεισε και μέχρι τα βαθιά γεράματα στην επικαιρότητα και την «πιάτσα» με εκπομπή στην κρατική τηλεόραση, από την οποία θρηνούσε για τη δυστυχία των νέων που στερούνται ευκαιριών στην Ελλάδα, βρέθηκε να χρωστάει κάποιες δεκάδες χιλιάδες ευρώ στο δημόσιο και συνελήφθη. Μαζί με όσους άλλους συλλαμβάνονται και αφήνονται ελεύθεροι, μόλις κλείσουν οι προβολείς της δημοσιότητας, για να συνεχίσουν τη ζωή τους μεταμελημένοι, σκληραγωγημένοι από ένα ή δυο εικοσιτετράωρα σε κάποιο κρατητήριο. Δεν ξέρω, αλλά νομίζω ότι μαζί με όλους τους γέροντες πρωταγωνιστές της μικρής μας ζωής στην Ελλάδα, γερνάμε, πρόωρα και όλοι οι υπόλοιποι. Γερνάμε, μαζί τους.

Ένας έντεχνος θάνατος, μια πεζή συγκυρία

2012-01-25T12:31:00.027+02:00

Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος, που μόλις βρήκε το θάνατο σε ένα δυστύχημα που μοιάζει βγαλμένο από ταινία ιταλικού νεορεαλισμού, από διερχόμενη βέσπα που κατάφερε εν ώρα γυρίσματος να κόψει το νήμα της ζωής του, γύριζε ταινίες που εκτυλίσσονταν σε έναν δικό του, άχρονο χρόνο, ολότελα άλλον απ’ αυτόν που ξέρει και εμπιστεύεται το ελληνικό κινηματογραφικό κοινό. Ίσως γι' αυτό πολλοί δυσκολεύονταν να παρακολουθήσουν, να μπουν σε αυτόν τον αγγελοπουλικό χρόνο, αφήνοντας έξω από την κινηματογραφική αίθουσα την βιαστική, ασθμαίνουσα πραγματικότητά τους. Ο εσωτερικός κόσμος του Αγγελόπουλου, όπως αναπαρίσταται στην κινηματογραφία του, δεν έχει, δεν είχε από καταβολής του, καμία σχέση με τον λαχανιασμένο εξωτερικό κόσμο στον οποίον ζούσαν και ακόμη περισσότερο βιώνουν σήμερα, στην αιώνια αυτή στιγμή της Κρίσης, οι συμπατριώτες του. Και επειδή στην νεότερη Ελλάδα δεν υπήρξε ποτέ μια φιλόξενη για την τέχνη - την τέχνη την κινηματογραφική και όχι μόνο - περιρρέουσα κουλτούρα, αλλά μονάχα μια υποκουλτούρα της ευκολίας, της ατάκας, του χαβαλέ, όπως αποκρυσταλλώνεται και σε πάμπολλες σημερινές δημιουργίες του ελληνικού σινεμά, ο Αγγελόπουλος παρέμενε ο μεγάλος δημιουργός εκτός των τειχών της γενέτειράς του, που, εντός τους, είχε μόνον λίγους πραγματικούς, ειλικρινείς θαυμαστές της τέχνης του. Σήμερα, όμως, σύσσωμο το πανελλήνιο διαγκωνίζεται για να τον θρηνήσει, να κλέψει λίγη από τη δόξα του θανάτου του. Ναι, δόξα. Διότι ο θάνατος ενός ανθρώπου που, με κάθε τίμημα, σε κάθε στροφή της ζωής - και είχε πολλές η μεταπολιτευτική Ελλάδα -, ακολούθησε μια δική του, και μάλιστα έντεχνη, πορεία και όχι αυτή που θα επέβαλλαν, αν τις άφηνε, οι περιστάσεις, είναι ένδοξος. Περήφανος. Αντίθετα με τις περίτεχνα βουρκωμένες μοιρολογίστρες που τον περικυκλώνουν, κόντρα στον φωναχτό θρήνο από όσους σπεύδουν, πάνω από το άψυχο κορμί του σκηνοθέτη, να διαλαλήσουν την απώλεια. Με αποτέλεσμα να μην ξέρει κανείς με τι να προβληματιστεί, σε τι να σταθεί, συλλογισμένος, περισσότερο: στον θάνατο ενός μεγάλου ανθρώπου που έζησε και πέθανε έντεχνα, κινηματογραφικά, βυθισμένος στην τέχνη του; Ή στην αμετροέπεια κάποιων που στριμώχνονται γύρω από τον θάνατο αυτόν βυθισμένοι σε καιροσκοπικές σκοπιμότητες;

Γιατί χρειαζόμαστε τη χρεοκοπία

2012-01-16T13:16:00.014+02:00

Δεν μ' αρέσει να κινδυνολογώ, αλλά δεν πάμε καλά. Όχι μόνο επειδή σημερινά δημοσιεύματα κάνουν λόγο για χρεοκοπία της Ελλάδας σε 70 μέρες με συγκεκριμένη ισοτιμία της δραχμής έναντι ευρώ στις 1.530 δραχμές. Η είσοδος της Ελλάδας στο ευρώ, πριν μια δεκαετία, ήταν σαν να έπαιρνε κάποιος έναν ρακένδυτο και ξυπόλητο και, αντί να τον πλύνει και να του φορέσει ένα ζευγάρι παπούτσια, να τον πέρασε μια ακριβή, όπως απεδείχθη, κολόνια και να τον έμπασε, χωρίς άλλες διατυπώσεις, σ' αυτό το ακριβό κλαμπ που λέγεται ευρωζώνη. Τι εννοώ ακριβό; Μόλις γύρισα από το σούπερ μάρκετ και βλέπω ότι, μεταξύ άλλων, για μια εξάδα αυγά πλήρωσα 3,65 ευρώ, δηλαδή αρκετά πάνω από 1.000 ‘παλιές’ δραχμές. Για έξι αυγά! Για τρία ρολά χαρτί κουζίνας, 3,30 ευρώ, δηλαδή ξανά πάνω από ένα 'παλιό' χιλιάρικο. Για χαρτί κουζίνας! Και ας μην πιάσω τα παιδικά. Πλήρωσα, για ένα πακετάκι με 27 βρεφικές πάνες, 10,76 ευρώ, δηλαδή πάνω από 3.000 δραχμές. Από εκεί και πέρα, μπορεί κανείς να φανταστεί πώς θα μεταλλαχθεί αυτή η καθημερινότητα, με μια χρεοκοπία με την ισοτιμία που προανέφερα.

Κάτι όμως που εξίσου ενοχλεί, πέραν της εξωπραγματικής, ασύλληπτης αυτής ακρίβειας; Απαξιωτικές, μειωτικές, αντικοινωνικές συμπεριφορές απέναντι στον ταλαίπωρο καταναλωτή σε εστιατόρια, καφέ, χώρους 'διασκέδασης'. Χθες πήγαμε οικογενειακώς (ο γράφων, η γυναίκα του και δυο μικρά παιδάκια) μια εκδρομή και φάγαμε, το μεσημέρι, σε ένα χωριό του νομού Πέλλας, σε ένα ωραιότατο, 'γκουρμέ' εστιατόριο που βρίσκεται εκεί. Χατζιδάκις στα μεγάφωνα, νοστιμότατες γεύσεις στα πιάτα, πολιτισμένο περιβάλλον, παρότι χωμένο το ρεστοράν στα στενά του μικρού χωριού. Φάγαμε, ήπιαμε, γελάσαμε και όταν τελειώσαμε, ήρθε και ο λογαριασμός, στα σαράντα οκτώ ευρώ. Άφησα λοιπόν ένα πενηντάρικο και περίμενα τα ρέστα. Και περίμενα. Και περίμενα. Μη έχοντας την πολυτέλεια να περιμένω πολύ, μια και τα νεότερα μέλη της οικογένειας έκαναν σαν παιδάκια τα δικά τους, άφησα το εκβιασμένο πουρμπουάρ των δυο ευρώ και φύγαμε. Αλλά μου έμεινε αυτή η αντιμετώπιση. Και μου χάλασε όλη την καλή εντύπωση που είχα σχηματίσει γι' αυτό το καλαίσθητο εστιατόριο. Συμπέρασμα; Όσο σκληρό κι αν ακουστεί, μια χρεοκοπία μας αξίζει από τη στιγμή που έχουμε ήδη χρεοκοπήσει κοινωνικά.

Κάτω για το 'Κάτω'

2012-01-16T10:59:00.009+02:00

Επειδή αν δεν παινέσεις το σπίτι σου θα πέσει να σε πλακώσει και αν δεν παινέσεις τη σύζυγο θα πέσει και πανδόφλα, να σας ενημερώσω ότι αύριο κατεβαίνω κάτω στην Αθήνα για το Κάτω. Τι είναι το Κάτω; Έχω ξαναγράψει δυο λογάκια γι' αυτό, πρόκειται για το καινούργιο βιβλίο της γυναίκας μου που με αυτή την αφορμή (ότι έχει δηλαδή δυο βιβλία στο ενεργητικό της) και για να με πικάρει με αποκαλεί συγγραφέα του ενός βιβλίου (ναι κυρία μου αλλά ένα έστω ταπεινό βιβλιαράκι για τον Κορνήλιο Καστοριάδη ισοδυναμεί με πολλά που θα δεις εκεί έξω και εν πάση περιπτώσει άσε μας τώρα). Ενώ αυτή, με τα δυο, θεωρείται κομπλέ. Εν πάση περιπτώσει, δεν της κρατώ κακία και επειδή όπως πάω την πανδόφλα δεν τη γλιτώνω ούτως ή άλλως, να πω ότι το βιβλίο θα παρουσιαστεί αύριο Τρίτη 17/1 από τις εκδόσεις Γαβριηλίδης στο art bar "Ποιήματα και εγκλήματα", Αγίας Ειρήνης 17 (μεταξύ Αθηνάς και Αιόλου) στο Μοναστηράκι, στις 8:30 μ.μ. από τον δημοσιογράφο Προκόπη Δούκα και την φιλόλογο Έλενα Τσαγκαράκη. Αποσπάσματα θα διαβάσει η ηθοποιός Μαργαρίτα Βαρλάμου. Μια και θα μείνω μια δυο μερούλες στην Αθήνα, θα χαρώ πολύ να δω κι όσους από εσάς θα το θέλατε από κοντά ή, όσους ντρέπεστε, από μακριά. Εννοείται, όσοι θέλετε έρχεστε και στην παρουσίαση. Θα 'ναι ωραία νομίζω.

Tzoumakas for president

2012-01-12T23:23:00.032+02:00

Με μεγάλη χαρά έμαθα σήμερα από τις εφημερίδες ότι ο Στέφανος Τζουμάκας θα είναι υποψήφιος πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ. Χάρηκα γιατί τον πάω τον Στέφανο. Είναι λαϊκό, ντόμπρο παιδί που τα λέει στα ίσα. Χωρίς πολλά πολλά. Αδιάψευστος μάρτυρας, εκτός από τη φωτογραφία με τη μουστάκα, το βιογραφικό του. Μόλις τρεις σειρές, από την επίσημη ιστοσελίδα του:

Γεννήθηκα στην Ήπειρο και κατάγομαι από εργατική και αγροτική οικογένεια.
Σπούδασα Νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και υπηρέτησα τη στρατιωτική μου θητεία.
Είμαι δικηγόρος στον Άρειο Πάγο και μέλος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθήνας.

Λίγα λόγια και σταράτα, όχι σαν κάτι άλλους. Παιδί ταπεινής καταγωγής, που κατάφερε όμως και σπούδασε. Υπηρέτησε και τη στρατιωτική του θητεία, πράγμα όντως αξιομνημόνευτο για Έλληνα πολιτικό ακόμα και σε ένα βιογραφικό τριών αράδων. Και, με τον τίμιο ιδρώτα του, έγινε δικηγόρος στον Άρειο Πάγο. Aν όμως περιοριζόμασταν σε αυτό το λιτό βιογραφικό, θα τον αδικούσαμε τον Στέφανο. Και αυτό γιατί εκτενέστερη από το βιογραφικό του είναι η αντιστασιακή του δράση κατά τη διάρκεια της επταετίας. Μεταξύ άλλων, μαθαίνουμε ότι ήταν μέλος της επιτροπής ΝΟΜΙΚΗΣ στην ΚΑΤΑΛΗΨΗ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ (τα κεφαλαία δικά του). Και άλλα, πολλά. Συλλήψεις, βασανιστήρια, παρανομία. Σε βαθμό, να αναρωτιέσαι τι χρωστάμε σαράντα σχεδόν χρόνια μετά την επταετία να μας βασανίζουν ακόμη οι βασανισμένοι της εποχής εκείνης με τα πολιτικά τους απωθημένα. Τέλος πάντων, ξέφυγα. Και κακώς μιλάω έτσι για έναν συνάδελφο blogger. Ναι, ο Στέφανος έχει και blog για να εκθέτει πιο ελεύθερα τις απόψεις του. Ένα blog στο οποίο εκτός από τον ίδιο βλέπουμε και τον Κορνήλιο Καστοριάδη και τον Νόαμ Τσόμσκι, γιατί ο Στέφανος means business. Δεν είναι παίξε γέλασε. Ή είμαστε ιδεολόγοι ή δεν είμαστε. Βέβαια, κάνει λάθος το ένα και μοναδικό βιβλίο του Καστοριάδη στο οποίο παραπέμπει στο blog. To βιβλίο δεν λέγεται 'Είμαστε η Ιστορία μας', Στέφανε. Λέγεται (έχει υπότιτλο σωστότερα) 'Είμαστε υπεύθυνοι για την ιστορία μας'. Αυτό το 'υπεύθυνοι' το έφαγε η μαρμάγκα ρε συ Στέφανε αλλά έχει σημασία, κάνει όλη τη διαφορά. Kαταλαβαίνεις, νομίζω. Βέβαια, θα μου πεις, ποιος είμαι εγώ να μιλώ έτσι σ’ έναν Σοσιαλιστή με σίγμα κεφαλαίο, όπως δηλώνει ο Στέφανος στο blog του. Και ποιος είμαι, να τα βάλω με τους ασυγκράτητους Σοσιαλιστές του:

Οι Σοσιαλιστές δεν προτείνουν τη ραθυμία και την κοινωνική χαλάρωση. Οι Σοσιαλιστές δεν προτείνουν την υπονόμευση της θέλησης του ανθρώπου για δημιουργική εργασία, κέρδος και αποταμίευση, αλλά επιδιώκουν και συνθήκες για δικαίωμα στην εργασία, στην ίση αμοιβή για ίση εργασία, στην εγγύηση της ζωής και την ασφάλιση της. Η θέση των Σοσιαλιστών είναι ότι ο ατομικισμός πρέπει να αντικατασταθεί με το προσωπικό αίσθημα ευθύνης του κάθε πολίτη, ο αλτρουισμός και ο εθελοντισμός με την θεσμικά κατοχυρωμένη κοινωνική αλληλεγγύη.

Αμφιβολία δε χωρά. Με τον Στέφανο Τζουμάκα - λαϊκό παλικάρι του μόχθου από την υπερήφανη Ήπειρο, αγωνιστή του Πολυτεχνείου, intellectual (σχεδόν, εδώ θέλει δουλίτσα ακόμα), Σοσιαλιστή - θα γιομίσει η τσανάκα.

How to Steal a Million

2012-01-10T02:11:00.008+02:00

Δεν ξέρω, πραγματικά, τι ήταν πιο κωμικό στην διάρρηξη που σημειώθηκε στην Εθνική Πινακοθήκη, με θύματά της έναν Πικάσο (έργο που αποτέλεσε το 1949 δωρεά του καλλιτέχνη προς τον ελληνικό λαό σαν τιμητική προσφορά για την γενναία αντίστασή του κατά την διάρκεια της ναζιστικής κατοχής, δηλαδή, δυστυχώς, ένας πραγματικά ιστορικός πίνακας), έναν Μοντριάν και ένα σχέδιο του Γκουλιέλμο Κάτσια. Μήπως το ότι τα κλαπέντα έργα ήταν μέρος της έκθεσης «Στα άδυτα της Εθνικής Πινακοθήκης», τα οποία αποδείχτηκαν όχι και τόσο άδυτα για τους διαρρήκτες; Μήπως το ότι ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη Παπουτσής σε ρόλο «δημοσιογραφικό» χαρακτήρισε «ανύπαρκτους» τους κανόνες ασφαλείας της Εθνικής Πινακοθήκης, ακολουθώντας μια παράλογη αλλά συνηθισμένη τακτική που παρατηρείται τελευταία, δηλαδή υπουργοί να καταγγέλλουν ολιγωρίες στον τομέα ευθύνης τον δικό τους ή άλλων υπουργείων σαν να πρόκειται για απλούς πολίτες σε δημοσιογραφική αποστολή και όχι υπουργούς; Όχι, ούτε αυτό ήταν το πιο κωμικό, παρότι πλησίασε. Το πιο κωμικό ήταν ότι, όπως λέει το ρεπορτάζ, οι διαρρήκτες απενεργοποιούσαν αλλεπάλληλα τον συναγερμό κατά τη διάρκεια της νύχτας, με σκοπό να παραπλανήσουν τον φύλακα, το οποίο βεβαίως και πέτυχαν, καταφέρνοντας εν τέλει να μπουν ανενόχλητοι και να κάνουν τη «δουλειά» τους. Πρόκειται ίσως για το παλαιότερο κινηματογραφικό κόλπο για κλοπή έργων τέχνης, με πλήθος ταινιών όπου έχει πρωταγωνιστήσει. Η πρώτη φορά ίσως που το συναντήσαμε, ήταν στην ταινία How to Steal a Million του 1966, με την Όντρεϊ Χέπμπορν και τον Πίτερ Ο’ Τουλ. Οι διαρρήκτες, απεδείχθησαν σινεφίλ. Ο φύλακας, κουμπούρας.

Δακτυλογράφοι των ονείρων μας

2012-01-08T18:47:00.011+02:00

Κλείνοντας πέντε χρόνια που φλυαρώ σ' αυτό το blog, σκέφτηκα να ετοιμάσω μια ανάρτηση επετειακή. Μια ανάρτηση που να συνοψίζει, να αντανακλά, τα χρόνια που πέρασα στα λεγόμενα social media, συμμετέχοντας, τόσο σ' αυτό εδώ το blog όσο και αλλού σε εκατοντάδες συζητήσεις, επί παντός επιστητού. Μίλησα, όλον αυτό τον καιρό, με αμέτρητους ανθρώπους, πίσω κι αυτοί από έναν υπολογιστή, ανταλλάξαμε απόψεις, συμφωνήσαμε, διαφωνήσαμε, διαπληκτιστήκαμε, θυμώσαμε, γελάσαμε, συγκινηθήκαμε. Βρήκα, διαδικτυακά, συνομιλητές αξιομνημόνευτους, ενδιαφέροντες, που δεν θα είχα τη δυνατότητα να συναντήσω έξω, έφτασα μέχρι και να συνομιλήσω με έναν ήρωα των παιδικών μου χρόνων, τον 'Παραμυθά' της παλιάς κρατικής τηλεόρασης. Αλλά και με ανθρώπους από μακρινές χώρες απ' όλο τον πλανήτη, με παρόμοιες, όμως, μ' εμένα ανησυχίες, όλων των ηλικιών και προελεύσεων: συγγραφείς, καλλιτέχνες, ανθρώπους του μόχθου, δημοσιογράφους, επιχειρηματίες. Ένα πραγματικά απέραντο ψηφιδωτό προσώπων, προσωπικοτήτων, χαρακτήρων, ενδιαφερόντων. Με έναν ακατανίκητα ελκυστικό κοινό παρανομαστή: την κριτική σκέψη, την αμφισβήτηση της έξω πραγματικότητας στις αγκυλώσεις της, το ρηξικέλευθο πνεύμα, την πολλές φορές αγωνιώδη, οραματική αναζήτηση μιας καλύτερης, ωριμότερης, αξιοπρεπέστερης ανθρώπινης κατάστασης. Εγχείρημα συναρπαστικό, εμπνευσμένο, ευγενές. Στέκομαι όμως λιγάκι και αναρωτιέμαι. Aν φτάσαμε να ζούμε μια πραγματικότητα δυο ταχυτήτων. Ή, αν θέλετε, δυο παράλληλες πραγματικότητες: αυτή του ίντερνετ όπως μόλις τη σκιαγράφησα - μια κάπως πλασματική, ιδεατή πραγματικότητα - και αυτή έξω, που έχει μείνει τραγικά ίδια όταν κλείνουμε τους υπολογιστές. Στέκομαι λιγάκι και στοχάζομαι αν γίναμε δακτυλογράφοι των ονείρων μας...

Όταν ο πολιτισμός κατεβάζει ρολά…

2012-01-08T13:19:00.002+02:00

Κλειστά παραμένουν τα ελληνικά μουσεία τα σαββατοκύριακα για όσους θελήσουν να τα επισκεφτούν. Όπως κλειστά ήταν το τριήμερο των Θεοφανείων. Για μια ακόμη φορά η παντοδύναμη νεοελληνική γραφειοκρατία νίκησε, τούτη τη φορά, τον πολιτισμό. Οι εργαζόμενοι που δεν τα βρήκαν με την ηγεσία του ΥΠΠΟ για τις αμοιβές τους πέραν του πενθήμερου, μια Κοινή Υπουργική Απόφαση των υπουργών Οικονομικών και Πολιτισμού που αργεί να βγει και τα μουσεία λειτουργούν, όπως και όλες οι άλλες δημόσιες υπηρεσίες, πενθήμερο. Τα μουσεία, όμως, σε αντίθεση με το πώς το σκέφτονται στο ΥΠΠΟ, δεν είναι δημόσιες υπηρεσίες. Δεν είναι εφορίες. Δεν είναι ‘βολικές’ αποθήκες ανθρώπων, όπως φαίνεται να τα θεωρεί η ελληνική πολιτεία όταν μετατάσσει μαζικά σε αυτά προϊσταμένους αμαξοστοιχιών των… πρώην ΗΣΑΠ. Τα μουσεία είναι σύγχρονες κιβωτοί πολιτισμού, που εντός τους φυλάσσονται, ανέγγιχτες από το πέρασμα των αιώνων, από οικονομικές ή κοινωνικές κρίσεις σαν τη σημερινή, οι υψηλότερες στιγμές της ανθρωπότητας, οι αρτιότερες δημιουργίες του ανθρώπινου πνεύματος. Και οι εργαζόμενοι σε αυτά δεν είναι απλοί δημόσιοι υπάλληλοι, αλλά πολιτισμικοί λειτουργοί. Τι λένε άραγε οι ίδιοι;

Μετά την αδυναμία του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού και των αρμοδίων υπηρεσιών ΤΑΠ (Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων) να βρουν τρόπο καταβολής της αμοιβής, σύμφωνα με το νέο μισθολόγιο, για την πέραν του πενθημέρου εργασία των αρχαιοφυλάκων, είμαστε αναγκασμένοι να εφαρμόσουμε άμεσα πενθήμερη εργασία.

Με άλλα λόγια, το ελληνικό κράτος δεν έχει να πληρώσει τους εργαζόμενους στα μουσεία για εργασία πέραν της πενθήμερης. Οι εργαζόμενοι, από την πλευρά τους, δεν είναι πρόθυμοι να εργάζονται τα σαββατοκύριακα χωρίς πληρωμή. Μια μέση λύση σε αυτό το αδιέξοδο θα ήταν να μειωθεί, προσωρινά, μέχρι να βρεθούν τα αναγκαία χρήματα, το ωράριο εργασίας τους τις καθημερινές, ώστε να εξασφαλιστούν πληρωτέες ώρες εργασίας τα σαββατοκύριακα, που ο περισσότερος κόσμος θα βρει τον χρόνο να επισκεφτεί κάποιο μουσείο. Όμως, στο σημείο αυτό έρχεται, πιστή στο ραντεβού, αμείλικτη η υπενθύμιση: στην Ελλάδα ζούμε. Μέσες λύσεις, δεν υπάρχουν. Ή, αν υπάρχουν, δεν τις θέλουμε, καθότι είμαστε των… άκρων, ιδίως σε ζητήματα εργασιακά. Ιδίως σε αυτή την άγρια συγκυρία. Ιδίως όταν μιλάμε για ‘δημοσίους υπαλλήλους’. Ακόμα και αν μιλάμε για τον πολιτισμό, τη διαφύλαξη και διαιώνισή του. Και μάλιστα σε μια χώρα που ο πολιτισμός αποτελεί το τελευταίο καταφύγιο αξιοπρέπειας, το τελευταίο της ‘χαρτί’ σε μια για τα καλά χαμένη παρτίδα – σε μια χαμένη, χρεοκοπημένη πατρίδα.

Το τρίτο στεφάνι

2012-01-05T02:27:00.011+02:00

Μόλις επέστρεψα από την πρεμιέρα, στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης, της παράστασης «Το τρίτο στεφάνι», βασισμένης στο ομότιτλο μυθιστόρημα του Κώστα Ταχτσή. Μια παράσταση εξαιρετική, που παρακολουθούσε κανείς με αμείωτο ενδιαφέρον και προσήλωση, παρόλη της την ασυνήθιστα μεγάλη διάρκεια - τέσσερις ώρες. Δεν μπορώ να την κρίνω εν σχέσει με το ίδιο το μυθιστόρημα, καθότι δεν θυμάμαι αν το έχω διαβάσει. Ακολουθώντας την πάγια τακτική μου με αρκετούς συγγραφείς, έχω διαβάσει άλλα βιβλία του Κώστα Ταχτσή - «Η γιαγιά μου η Αθήνα», «Τα ρέστα» - αλλά πιθανότατα όχι «Το τρίτο στεφάνι». Όπως έχω για παράδειγμα διαβάσει διάφορα του Τζορτζ Όργουελ αλλά όχι το «1984». Και αυτό γιατί πιστεύω ότι πολλές φορές «βρίσκουμε» έναν συγγραφέα καλύτερα και ευκρινέστερα στα λιγότερο γνωστά του βιβλία και όχι στο ένα και μοναδικό με το οποίο έγινε γνωστός, ενίοτε για λόγους ανεξάρτητους της συγγραφικής του θέλησης, λόγους δηλαδή συγκυριακούς.

Το συγκεκριμένο έγινε μπεστ σέλερ γιατί αποτύπωνε την ελληνική μικροαστική αλλά και μεσοαστική κοινωνική πραγματικότητα των αρχών και μέσων του περασμένου αιώνα με τρόπο εξαιρετικά γλαφυρό και αφτιασίδωτο, σαν μια λογοτεχνική ακτινογραφία θα έλεγε κανείς, επικεντρώνοντας σε δυο γυναικείους χαρακτήρες, τη Νίνα και την Εκάβη, πραγματικά κομβικούς στα πλαίσια σκιαγράφησης της πραγματικότητας αυτής - μιας πραγματικότητας πολλές φορές προδοτικής, σκληρής, ωμής, αλλά και βαθιά ανθρώπινης. Γι' αυτό και θεωρώ «Το τρίτο στεφάνι» επίκαιρο ιδίως σήμερα, που η ελληνική κοινωνία έρχεται αντιμέτωπη με τις βαθύτερές της βεβαιότητες με τρόπο, όπως και στο παρελθόν στο οποίο μας μεταφέρει το μυθιστόρημα, σκληρό. Είχα την επιπλέον ευτυχία να παίζει στην παράσταση μια πρώτη μου ξαδέρφη, ηθοποιός - και θεωρώ, όχι επειδή είμαστε συγγενείς και την αγαπάω, ότι απέδωσε εξαιρετικά τους περισσότερους από έναν ρόλους που είχε αναλάβει -, η οποία μας εξασφάλισε, εμένα και της γυναίκας μου που συνόδευε, δυο προσκλήσεις στη δεύτερη σειρά καθισμάτων, πράγμα που σημαίνει ότι μπόρεσα να παρακολουθήσω την απαιτητική αυτή παράσταση από καλή θέση και σε πολύ καλή τιμή (δωρεάν). :)

Αλλά να προσθέσω ότι εκτός από την ξαδέρφη μου ήταν καλοδουλεμένοι και καλοπαιγμένοι όλοι οι - ουκ ολίγοι - δεύτεροι ρόλοι, πράγμα σημαντικότατο για μια τόσο μεγάλης διάρκειας παράσταση, που δε θα μπορούσε να «κρατήσει» και να στηριχτεί μόνο στους δυο-τρεις βασικούς. Μια εξαιρετική ομαδική δουλειά δηλαδή, που θα βλέπουμε από σήμερα και για έναν μήνα στη Θεσσαλονίκη σε έναν χώρο-στολίδι, όπως το Μέγαρο Μουσικής. Μοναδική μου ένσταση - για να μην θεωρηθεί ότι κάνω την… αγιογραφία της θεατρικής αυτής μεταφοράς ενός τόσο σημαντικού σταθμού της νεοελληνικής λογοτεχνίας -, το κάπως υπερβολικό φινάλε, που παρουσίαζε σαν τραγικό πρόσωπο και δραματική κατακλείδα της παράστασης τον ίδιο τον Ταχτσή, ‘τρικ’ που θα έλεγα εκβίαζε συγκινησιακά το κοινό χωρίς να χρειάζεται. Εύχομαι καλή επιτυχία - που βεβαίως την έχει ήδη - και καλή συνέχεια σε όλους τους καλούς ηθοποιούς αυτής της εξαιρετικής προσπάθειας.

Ξωτικά, καλικάντζαροι, χόμπιτ και άλλα καλόκαρδα δαιμόνια

2012-01-01T10:35:00.020+02:00

Από μικρό με συνάρπαζαν αυτά τα πλασματάκια που λέμε καλικάντζαρους ή ξωτικά ή, στον σημερινό κινηματογράφο του φανταστικού, με το καινούργιο τους ονοματάκι, χόμπιτ. Και αυτό γιατί ξέφευγαν από τους κόσμους των μεγάλων, με τις ασφυκτικές τους κοινωνικές πιέσεις και συμβάσεις, ανοίγοντας ένα παράθυρο, ένα τοσοδούλικο παραθυράκι, σ’ έναν άλλον κόσμο, απροσδόκητο, απροσδιόριστο, ανεξερεύνητο. Και, κυρίως, ατακτοποίητο. Μπορεί η εμφάνισή τους να μην τα κολακεύει ιδιαίτερα (εδώ, εδώ κι εδώ θα δείτε μερικά που βρήκα στο διαδίκτυο – προσοχή, το τρίτο μπορεί να το δείτε και στην πραγματικότητα). Αλλά δεν θέλουν το κακό των ανθρώπων, ούτε και θα 'πρεπε να τα περιφρονούμε ή να τα αποφεύγουμε. Οι Καλικάντζαροι, τα Καλκατζόνια, οι Σκαλαπούνταροι, οι Τζόγιες, οι Κωλοβελόνηδες, οι Μαντρακούκοι, ή όπως αλλιώς μπορεί να τους ξέρουμε, μπορεί να 'ναι λίγο πειραχτήρια, ανακατωσούρηδες, κακομούτσουνοι, κακά τα ψέματα. Αλλά πώς να τους κρατήσει κανείς κακία; Πώς να μην τους συμπαθήσει κατά βάθος; Χωρίς τις αφεντιές τους, η ζωή θα ‘ταν μονοκόμματη, μονοσήμαντη, μονόχνοτη, το δίχως άλλο. Και ευθυγραμμισμένη, τόσο, που να καταντά πνιγερή, ανιαρή, άχρωμη. Κάπως σαν τη σημερινή μας την πραγματικότητα, που, ύστερα από τρεχαλητό αιώνων για να ξεφύγει, σαν παραδοσιακή, νευρωτική νοικοκυρά, από λογιών δαιμόνια που απειλούσαν να της χαλάσουν το τακτοποιημένο, συγυρισμένο της σπιτικό, έφτασε να ασφυκτιά κάτω από το βάρος της πολιτικής ορθότητας αλλά και σαθρότητας, της πολιτιστικής νωθρότητας, της οικονομικής λιτότητας, της κοινωνικής χλιαρότητας, αλλά και κάποιων αυστηρά καθορισμένων ‘πρέπει’ ή και ‘θέλω’, που καταπιέζουν, αλλοτριώνουν. Εύχομαι η χρονιά που μόλις μπήκε να 'ναι γεμάτη από δαύτους, τους στραβοπόδαρους, στραβομούρηδες, στραβοχέρηδες πειραχτήριδες, για να κάνουν άνω κάτω πολλές καλοστημένες ζωές, σπάζοντας τη μονοτονία και τη μιζέρια που φέρνει. Καλή χρονιά! Και μη φοβάστε τους καλικάντζαρους!

Mια βραδιά στο λούκι

2011-12-29T13:30:00.020+02:00

Μουσική, ξανά. Γιατί η φτώχεια θέλει καλοπέραση. Kαι η Κρίση, που ζούμε, τις θέλει τις μουσικές της. Μουσικές χαρούμενες, τις έχουμε ανάγκη. Πήρα το πολυαγαπημένο (το τραγουδούσα θα έλεγα μια ολόκληρη δεκαετία, αυτή του '90, ξεκινώντας ήδη από τα τέλη της προηγούμενης) ‘Μια βραδιά στο λούκι’ των αδερφών Κατσιμίχα, του ‘φόρεσα’ έναν ρυθμό κάντρι που νομίζω του πάει πολύ – καθότι ‘ανάλαφρο’ το κομμάτι, παρότι ακούγεται σαν μπαλάντα – και ιδού ένα πρώτο αποτέλεσμα, με μπόλικο ενοχλητικό τρακ λόγω κάμερας. Ανεβάζω την πρώτη λήψη με μια 'σπιτική' κάμερα όπως βγήκε, κι ας είχα καιρό να το παίξω το κομμάτι (και καμιά εικοσαριά χρόνια να παίξω αρμόνιο). Καμιά φορά δε χρειάζεται να 'ναι όλα τέλεια. Αρκεί να νιώθουμε. Και όπως το ένιωσα, μου βγήκε. Εδώ το πρωτότυπο, όπως πρωτακούστηκε στους Αγώνες Τραγουδιού της Κέρκυρας του 1982. Ας σημειωθεί ότι ο ιδρωμένος κύριος που βλέπετε να διευθύνει την ορχήστρα που παίζει αυτές τις υπέροχες μουσικές, είναι ο Μάνος Χατζιδάκης. Αλλά και τι ωραίο το σκηνικό: ρομαντικό χωρίς να γίνεται σαχλό ή μελό, σεμνό και λαϊκό χωρίς να καταντά 'λαϊκό' με την άσχημη χροιά που απέκτησε από τότε η λέξη, φτάνοντας στις μέρες μας να σημαίνει το φτηνιάρικο, το κακόγουστο. Βλέποντάς το, αυτό το τόσο μακρινό ημερολογιακά αλλά ψυχικά τόσο οικείο βιντεάκι, αναρωτιέμαι, τι έγινε έκτοτε. Τι στο καλό μπορεί να πήγε στραβά. Πώς άραγε να φτάσαμε από τους αδερφούς Κατσιμίχα στα πανομοιότυπα κατσαμπάκια της σημερινής 'σόου μπιζ'. Από τον Βαγγέλη Γερμανό, που μια χρονιά πριν τους Αγώνες της Κέρκυρας είχε βγάλει τα θρυλικά 'Μπαράκια', στον Βαγγέλη Βενιζέλο. Από τους όμορφους, καλαίσθητους αυτούς Αγώνες στα 'ριάλιτι' τύπου fame story. Όπως και να 'χει, καλή ακρόαση.

Aποστάσεις

2011-12-29T02:25:00.000+02:00

Αυτές τις μέρες με επισκέφτηκαν η μητέρα μου κι η αδερφή μου από την Αθήνα, πόλη που γεννήθηκα και μεγάλωσα. Και που, κάποια στιγμή, αποφάσισα να την αφήσω για τη Θεσσαλονίκη. Έχοντας ζήσει και στις δυο πόλεις, έχοντας γυρίσει και στις δυο πόλεις, μου αρέσει καμιά φορά να συγκρίνω. Θα έλεγα, ότι εν συγκρίσει με τη Θεσσαλονίκη στην Αθήνα οι αποστάσεις είναι μεγαλύτερες. Και αυτό κουράζει. Να διευκρινίσω, δεν εννοώ τις αποστάσεις που χρειάζεται να διανύσει κανείς για να βρεθεί από ένα σημείο της πόλης σε κάποιο άλλο. Γι' αυτές μπορεί να βοηθάει και το μετρό. Μιλάω για τις αποστάσεις μεταξύ των ανθρώπων. Αποστάσεις, που δεν μπορεί κανένα μετρό, κινούμενο υπογείως, να εκμηδενίσει. Όταν περπατάς στη Θεσσαλονίκη, νιώθεις τους ανθρώπους πιο κοντά σου. Παρότι η πόλη δεν διαθέτει μετρό. Καμιά φορά υπερβολικά, ενοχλητικά - για ένα παιδί της Αθήνας όπως ο γράφων - κοντά. Αλλά κοντά. Στην πρωτεύουσα, έχω την εντύπωση ότι όσο δεν τηρούν τις αποστάσεις όταν οδηγούν, τα εκατομμύρια ανθρώπων της που σαν ακούραστα μυρμήγκια μπολιάζουν με τις ανάσες τους τα σπλάχνα της, όσο στριμώχνονται με τα αυτοκίνητά τους για να κερδίσουν την τελευταία σπιθαμή ασφάλτου, τόσο τις τηρούν όταν μένουν γυμνοί, απροστάτευτοι από τα λαμαρινένια τους καβούκια: όταν απλώς συνυπάρχουν με τους άλλους, απογυμνωμένους κι αυτούς από προστατευτικά τζάμια, χωρίς ενδιάμεσες λαμαρίνες και αναγκαστικά κινούμενοι με ταχύτητες χαμηλότερες. Τότε, οι αποστάσεις τηρούνται ευλαβικά. Σαν να τηρείται ένας άγραφος κώδικας κυκλοφορίας. Ή, μάλλον, ένας άγραφος κώδικας αδιαφορίας.

2011: μια χρονιά, τρία αδυσώπητα χτυπήματα

2011-12-26T11:55:00.006+02:00

Η φετινή χρονιά κλείνει με τρεις μεγάλες απώλειες, από τον χώρο της πολιτικής, αλλά και της θρησκείας. Τρία πραγματικά μεγάλα χτυπήματα. Χτύπημα πρώτο: η ποινική δίωξη στον πρώην δήμαρχο Θεσσαλονίκης Βασίλη Παπαγεωργόπουλο. Επειδή βρέθηκαν μετά τη δημαρχία του να λείπουν καμιά πενηνταριά εκατομμύρια ευρώ από τα ταμεία του δήμου. Και κάποιοι κακοί λένε ότι μαζί με συνεργάτες του τα καταχράστηκαν. Σα δε ντρεπόμαστε λιγάκι, λέω εγώ. Να κατηγορούμε έναν τέτοιον άνθρωπο για τέτοια πράγματα. Καταρχάς και μόνο ότι τον πρώην δήμαρχο τον λένε Βασίλη θα έπρεπε να είχε κλείσει εξαρχής όλα τα κακά στόματα. Διότι, ως γνωστόν, όλοι οι Βασίληδες είναι εξ ορισμού καλοί (μέχρι χαζομάρας, πολλές φορές). Με αποκορύφωμα τον Άγιο Βασίλη. Θα μπορούσε ποτέ κανείς να κατηγορήσει τον Άγιο Βασίλη για ξέπλυμα 'βρώμικου' χρήματος μέσα από το μοίρασμα των δώρων; Είναι δυνατόν ένας σχεδόν Άγιος (τρεις συνεχόμενες τετραετίες δήμαρχος) Βασίλης να έκανε όλα αυτά που του καταλογίζουν;

Χτύπημα δεύτερο: ο θάνατος του Κιμ Γιονγκ Ιλ, ηγέτη της Βόρειας Κορέας και εκπροσώπου του κομμουνισμού επί της γης. Ένας θάνατος που βύθισε σε ειλικρινές και βαρύ πένθος εκατομμύρια συμπατριώτες του. Μικρή παρηγοριά, ότι θα τον διαδεχτεί στην εξουσία (ως θεάνθρωπος στη θέση του θεανθρώπου) ο γιος του, που σιγά σιγά θα αγαπηθεί κι αυτός από τον λαό, όπως κι ο μπαμπάς του. Η αλήθεια, η απώλεια αυτή δεν ξέρει κανείς με βεβαιότητα αν ανήκει στον χώρο της πολιτικής ή της θρησκείας. Ο κομμουνισμός μοιάζει λιγάκι με θρησκεία μασκαρεμένη, για λόγους καθαρά συγκυριακούς, σε πολιτικό σύστημα. Αλλά όπως και να 'χει, αυτό το μπέρδεμα δίνει την πάσα για να περάσουμε στο επόμενο μεγάλο χτύπημα που επιφύλασσε η χρονιά με το κλείσιμό της.

Χτύπημα τρίτο: η σύλληψη του σεβάσμιου γέροντα Εφραίμ για το σκάνδαλο του Βατοπαιδίου. Εδώ, έχουμε να κάνουμε καθαρά με τον χώρο της θρησκείας. Ή μήπως έχει και λίγο άρωμα πολιτικής η όλη υπόθεση; Δεν χωρά αμφιβολία ότι, όπως δήλωσε και ένας άλλος σεβάσμιος Γέρων, ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, η σύλληψη του ηγούμενου Εφραίμ, ανήμερα Χριστούγεννα, την ώρα που γονατιστός προσευχόταν στο σεμνό του κελί για τη σωτηρία των ψυχών μας, ενείχε έναν δυνατό και ταπεινωτικό συμβολισμό. Οι δυνάμεις του σκότους, του 666, του 114, όλων όσων έχουν απομακρυνθεί από την αγκαλιά της εκκλησίας μας και δεν έχουν ούτε ιερό ούτε όσιο, επέλεξαν αυτή τη μέρα για να στεναχωρήσουν τον γεροντάκο και να του αποσυντονίσουν το σάκχαρο. Οι σκοπιμότητες δεν κρύβονται.

Μετά απ' όλα αυτά, δεν μένει παρά να ευχηθούμε: Καλή Χρονιά σε όλους!

Kάλαντα (τι άλλο;)

2011-12-23T16:46:00.010+02:00

Μέρα που είναι (αύριο) είπα να σας παίξω τα κάλαντα, έτσι, για να ευθυμήσουμε λιγάκι. Κι αν δεν έχετε τα πολλά λεφτά να δώσετε (όχι σε μένα, καλέ, για τα κάλαντα λέω, αύριο) μη στεναχωριέστε (εντελώς μεταξύ μας, ούτε εγώ έχω). Εναλλακτικά, όλο και κάποιο χριστουγεννιάτικο γλύκισμα μπορείτε να ετοιμάσετε έστω και τελευταία στιγμή και μ' αυτό να τηρήσετε τις παραδόσεις, κερνώντας όλους όσους σας είπαμε φέτος τα κάλαντα. Ξέρετε, όπως γινόταν και παλιά, πριν την παντοκρατορία του χρήματος. Ή απλώς - και ακόμα καλύτερα - με την αγάπη σας. Καλές γιορτές εύχομαι σε όλους, αν όχι με πολλά λεφτά, σίγουρα με πολλή αγάπη. Και κοντά στα αγαπημένα σας πρόσωπα.

Για τον Χάβελ

2011-12-19T12:51:00.016+02:00

Αυτές τις μέρες έφυγε από τη ζωή ο Βάτσλαβ Χάβελ. Ο Χάβελ, πρώτος Πρόεδρος της μετακομμουνιστικής Τσεχοσλοβακίας και θεατρικός συγγραφέας, γνωστός για την αντικαθεστωτική του δράση επί 'υπαρκτού σοσιαλισμού' (όπου και φυλακίστηκε), ήταν ένας από τους ήρωες της νεότητάς μου. Εκεί, στις αρχές της δεκαετίας του '90, που ήταν ακόμη νωπή η πτώση του Τείχους και όσα αυτή σήμαινε, προκαλώντας ζωντανούς προβληματισμούς (και όχι όπως σήμερα, που αποτελεί ένα ξερό 'ιστορικό γεγονός'), ο Χάβελ αντιπροσώπευε για μένα μια ανθρώπινη, 'βελούδινη' όπως την έλεγαν τότε, μετάβαση από μια απανθρωπιά σε μιαν άλλη. Από την απανθρωπιά του 'υπαρκτού σοσιαλισμού' στην απανθρωπιά του καπιταλισμού. Ο πρώτος, σε 'σκοτώνει' δια του αυταρχισμού. Ο δεύτερος, δια της 'ελευθερίας'. Ποιας ελευθερίας; Να επιλέξεις το μαντρί σου σαν 'πειθήνιο μέλος μιας αγέλης καταναλωτών', όπως θα 'λεγε κι ο Χάβελ. Είχα τότε, στα είκοσί μου, αγοράσει και δυο του βιβλία που κυκλοφορούσαν στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Παρατηρητής, τα Εν αρχή ην ο Λόγος και Από τη φυλακή στην Προεδρία, από τα οποία θα ήθελα να σας μεταφέρω κάποιες σκέψεις του, επίκαιρες και σήμερα. Ιδίως σήμερα.

Καταρχάς, αναρωτιέται τι σημαίνει σοσιαλισμός (ή τι σήμαινε σοσιαλισμός για κάποιον που ζούσε, όπως ο ίδιος μέχρι το 1989, στην 'σοσιαλιστική' Τσεχοσλοβακία):

Τι είναι, πράγματι, ο σοσιαλισμός; Στην πατρίδα μας, όπου μιλούμε για σοσιαλιστικούς σιδηροδρόμους, για σοσιαλιστικό εμπόριο, για σοσιαλίστρια μητέρα, για σοσιαλιστική ποίηση, αυτή η λέξη δε σημαίνει τίποτε άλλο από την νομιμοφροσύνη απέναντι στην κυβέρνηση.

Και για τον 'υπαρκτό σοσιαλισμό':

Ο όρος 'υπαρκτός', τον οποίο επινόησε για τον 'σοσιαλισμό' του το συγκεκριμένο καθεστώς (εννοείται της Τσεχοσλοβακίας - Γεράσιμος), δείχνει ακριβώς ότι στο σύστημα αυτό δεν υπάρχει θέση για μια κατηγορία ανθρώπων: τους ονειροπόλους.

Εν συνεχεία (πρόκειται για μια συνέντευξη με την οποία ξεκινά το Από τη φυλακή στην Προεδρία) εξηγούσε πώς ο ίδιος εξακολουθούσε να θεωρεί τον εαυτό του σοσιαλιστή, με την 'ηθική' έννοια του ανθρώπου που συμπαθεί τους καταπιεσμένους, τους ταπεινωμένους, και αντιτίθεται 'στα άδικα πλεονεκτήματα, στα κληρονομικά προνόμια, στην κοινωνική αδικία'. Παρότι δεν θα τον περιέγραφε, πια, μ' αυτή τη λέξη. Ποιο ήταν όμως το πολιτικό όραμα του Χάβελ για την μετακομμουνιστική Τσεχοσολοβακία (Τσεχία αργότερα); Ιδού πώς το περιγράφει στην Πρωτοχρονιάτικη Ομιλία του σαν Πρόεδρος, το 1990 (με αυτή κλείνει το Εν αρχή ην ο λόγος) - και πόσο επίκαιρο, αλήθεια, σήμερα:

Ίσως ρωτήσετε, ποια είναι η δημοκρατία που ονειρεύομαι. Θα σας απαντήσω: ονειρεύομαι μια ανεξάρτητη, ελεύθερη, πολυφωνική, οικονομικά αναπτυγμένη και κοινωνικά δίκαιη δημοκρατία, δηλαδή μια ανθρώπινη δημοκρατία, που υπηρετεί τους ανθρώπους και έχει πρόσωπο να ζητήσει από τους ανθρώπους να την υπηρετούν. Ονειρεύομαι μια δημοκρατία σκεπτόμενων ανθρώπων. Χωρίς αυτούς δεν μπορεί να λυθεί κανένα από τα προβλήματά μας, είτε οικονομικό είναι αυτό, είτε οικολογικό, είτε κοινωνικό ή πολιτικό.

Όραμα, βασισμένο στην εξής πεποίθηση:

Είναι καιρός να μάθουμε πως η πολιτική δεν είναι μόνο η τέχνη του εφικτού, δηλαδή η τέχνη των μυστικών συμφωνιών, των ελιγμών και των υπολογισμών, αλλά μπορεί επίσης να είναι η τέχνη του ανέφικτου: η τέχνη να κάνουμε τον κόσμο και τον εαυτό μας καλύτερο.

Τι προβλήματα όμως, τι προσκόμματα βρήκε να το περιμένουν το όραμα του Χάβελ; Γιατί δεν το είδαμε να πραγματοποιείται; Νομίζω δίνει ο ίδιος την εξήγηση, 'άθελά του':

Πίστευα πάντοτε, και εξακολουθώ να πιστεύω σήμερα, ότι η πηγή όλων των προβλημάτων που υπάρχουν γύρω μας είναι η ηθική κρίση της κοινωνίας και ότι καμία άλλη κρίση - οικονομική, πολιτική ή οικολογική - δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αν πρώτα η κοινωνία δεν ξεπεράσει την ηθική της κρίση. Και το κύριο στοιχείο της ηθικής κρίσης είναι η ιδεολογία της μικροαστικής καταναλωτικής αδιαφορίας και της παραίτησης από τα κοινά, με την οποία έχει ποτιστεί τόσο βαθιά η κοινωνία μας.

Επιτρέψτε μου να κλείσω με μια του φράση που σαν να ανοίγει μια χαραμάδα ελπίδας στους μαύρους καιρούς που ζούμε, όμηροι των οικονομικών δεικτών, του φάσματος μιας χρεοκοπίας που επικρέμεται σαν μόνιμος μπαμπούλας πάνω απ' τα κεφάλια μιας ολόκληρης κοινωνίας παραδομένης στα φαντάσματα που κάποιοι θέλουν να της επιβάλλουν:

Κάτω από το φως της ημέρας, πρέπει να φτάσει κανείς ως το βαθύτερο σημείο του πηγαδιού για να δει τα αστέρια...

Νύχτωσε νύχτα

2011-12-16T20:36:00.003+02:00

Όπως έλεγα σε μια προηγούμενη ανάρτηση, σκεφτόμουν τις μέρες αυτές της Κρίσης να τις περάσω μουσικά περισσότερο παρά μπροστά στην τηλεόραση ή οποιοδήποτε άλλο μέσο αποβλάκωσης (και πλέον τρομοκράτησης). Αγόρασα λοιπόν ένα αρμόνιο, που έπαιζα και παλιότερα, βρήκα και κάτι ξεχασμένες, μισοδιαλυμένες παρτιτούρες, κι αυτές από τα παλιά. Και ιδού ένα πρώτο αποτέλεσμα (ανεβάζω το βιντεάκι που με τράβηξα μέσω ΥouΤube, καθότι αν περίμενα από τον Βlogger να το ανεβάσει, πραγματικά θα... νύχτωνε η νύχτα). Παρακαλώ για την επιείκειά σας, καθώς είχα πολλά πολλά χρόνια να παίξω (από τότε που το άφησα μεσολάβησαν σπουδές, δουλειές, χίλια δυο πράγματα) και δεν έχει ούτε μια βδομάδα που προσπαθώ, πάνω στο καινούργιο αρμόνιο, να 'ξεσκουριάσω' (και έχω πολύ δρόμο ακόμα). Επέλεξα αυτό το κομμάτι, των αδερφών Κατσιμίχα, γιατί μας έρχεται από κάποιες πιο ευαίσθητες εποχές, που ακόμα γράφονταν τέτοιες μελωδίες: μελωδίες που η ψυχή τις έχει τόσο ανάγκη αυτές τις δύσκολες, τις πεζές, τις μίζερες μέρες που ζούμε. Η μουσική έχει γίνει, σ' αυτές τις συνθήκες, μια διέξοδος, προσωπική, για μένα. Θα έλεγα να βρούμε ο καθένας μια δική του πριν να 'ναι πολύ αργά, πριν μας πάρουν εντελώς από κάτω τα σενάρια, οι προβλέψεις, οι καταστροφολογίες. Καλή ακρόαση. Και καλές διεξόδους, εύχομαι.

Φέρε δω τον ναργιλέ

2011-12-13T12:24:00.023+02:00

Πριν κάμποσο καιρό βγαίναμε μερικές φορές με συναδέλφους από μια δουλειά από την οποία πρόσφατα έφυγα στη νυχτερινή Αθήνα και κατηφορίζαμε προς του Ψυρρή, σαββατόβραδα. Κάτι που μου έκανε εντύπωση περπατώντας στο πολύχρωμο πλήθος, ήταν οι ναργιλέδες. Νέοι γέροι και παιδιά - κυρίως νέοι και παιδιά, οι γέροι είχαν πάει πια για ύπνο ή έβλεπαν τα 'τούρκικά' τους στην τηλεόραση - μαζεμένοι μεγάλες παρέες σε τραπεζάκια στριμώχνονταν ποιος θα πρωτοπάρει τον καλό τον ναργιλέ για το τραπεζάκι του (στη φωτογραφία δυο νεαρές χαρούμενες που εξασφάλισαν τον ναργιλέ τους για να περάσουν όμορφα τη βραδιά τους). Πρέπει να 'ναι καινούργια μόδα ή εν πάση περιπτώσει εγώ τώρα την ανακάλυψα (οπότε αυτό την κάνει καινούργια - για μένα). Και με εφοδιάζει με ένα ακόμη τεκμήριο αυτού που αποκαλώ εξανατολισμό της Ελλάδας. Χρόνια - τι χρόνια, αιώνες - διχασμένη η χώρα ανάμεσα σ' Ανατολή και Δύση, με το ένα πόδι εδώ και τ' άλλο εκεί, επιτέλους φαίνεται να αποφάσισε που ανήκει. Ανήκει στην Ανατολή.

Θες κι άλλα τεκμήρια; Δεν έχεις παρά να ακούσεις τα λαϊκά άσματα που παίζουν σε οιοδήποτε παρακμιακό ή σχεδόν παρακμιακό καφέ-μπαράκι σέβεται τον εαυτό του και την πελατεία του: τσιφτετέλια σε big band εκτέλεση ή για σόλο φωνή με συνοδεία εγχόρδων. Πάντα στην ίδια διακριτική-ενοχλητική ένταση που στην επαρχία όπου ζω (πες τη και Θεσσαλονίκη) τη συναντάς ακόμη και σε ζαχαροπλαστεία. Πας να φας μια πάστα, βρε αδερφέ και ακούς από τα μεγάφωνα 'μαχαιριά μεσ' στην καρδιά μου 'ριξες θα φύγω, άσπλαχνη είσαι και σκληρή, τον καημό μου πνίγω' (δεν πολυκάνει ομοιοκαταληξία αλλά συμπυκνώνει το ηθικό δίδαγμα και ύφος αυτών των ασμάτων). Θες κι άλλες αποδείξεις του προς ανατολάς προσανατολισμού των ελληνοσυμπατριωτών; Δες τα 'τούρκικα', με τα οποία μεγαλώνουν γενιές και γενιές σιριαλόβιων Ελλήνων κάθε ηλικίας, βάζοντας στις τηλεορασοζωές τους νέες, λατρεμένες μορφές πρωταγωνιστών όπως ο Ονούρ ή η παρτενέρ του, η Πτιφούρ.

Και, φυσικά, το κάπνισμα, μια ακόμη συνήθεια που θυμίζει Ανατολή - στη Δύση δεν ξέρω αν το 'χετε ακούσει αλλά το 'χουν ψιλοκόψει, το θεωρούν δείγμα αντικοινωνικής, περιθωριακής συμπεριφοράς. Συνήθως καπνίζουν μόνο κάτι εξαθλιωμένοι τύποι που μοιάζουν με Έλληνες ή είναι Έλληνες. Το πατροπαράδοτο και αλεξίσφαιρο σε απαγορεύσεις και κυβερνητικές ρυθμίσεις κάπνισμα προδίδει τον σαφή προσανατολισμό του βασανισμένου αυτού λαού. Από τσιγάρο μέχρι ναργιλέ, από σιγκαρίλος μέχρι πουράκλες τύπου Μπιγκ Μακ (όχι, δεν τις βρίσκετε στα Μακ Ντόναλντς, εννοώ τύπου Μάκη Ψωμιάδη), ο Έλλην φουμάρει αρειμανίως. Και σιχτιρίζει (άλλη ανατολίτικη βρισιά, να μην ξεχνιόμαστε) τους παλιοευρωπαίους που του 'καναν τη ζωή κόλαση.

Ανασύνταξη

2011-12-09T13:43:00.008+02:00

Οι γραμμές αυτές φεύγουν από το πληκτρολόγιο στην οθόνη υπό τους ήχους φλάουτων και (ίσως) κλαρινέτων από το Γ' Πρόγραμμα. Αυτές τις μέρες, όλη σχεδόν την εβδομάδα, την πέρασα χτυπημένος από μια ίωση που καθώς είχα χρόνια να αρρωστήσω, μου έδωσε και κατάλαβα. Αλλά ουδέν κακόν αμιγές καλού. Ή μάλλον καλών, πολλών καλών. Με τον πυρετό, δεν άντεχα ανοιχτή τηλεόραση κοντά μου, έτσι έχει μείνει μέρες κλειστή. Και όχι μόνο δε μου έλειψε, αλλά εν τη απουσία της, είδα η ζωή μου να αποκτά μια άλλη ποιότητα. Μια άλλη χροιά. Σαν να άλλαξε η ροή, η υφή του χρόνου που κυλάει. Ίσως επειδή γινόταν κι αυτή - η τηλεόραση - όλο και χειρότερη. Όσο αυτή η Κρίση γινόταν πιο βαθιά, τόσο η ιδιωτική ιδίως τηλεόραση γινόταν πιο ρηχή. Με αποτέλεσμα να μην ξέρει κανείς από που να ξεφύγει, το σκοτάδι της χρεοκοπημένης έξω πραγματικότητας ή το τηλεοπτικό απόλυτο σκοτάδι, όπως λεγόταν κι ένα τηλεπαιχνίδι που έβαζε ανθρώπους να εξευτελίζονται για να γελάμε οι υπόλοιποι και να πάρει ένας απ’ αυτούς κάποιο παραδάκι.

Με κλειστή λοιπόν την τηλεόραση και σχετικά κλειστό το κομπιούτερ - καθότι δεν είμαι μόνος σπίτι - κάπως ηρέμησαν οι σκέψεις μου, ξεπέρασα την μόνιμη, ενσωματωμένη ταραχή του τηλεθεατή που αποχωρίστηκε το αγαπημένο του ναρκωτικό. Και ανασυντάσσομαι. Χθες, καθώς έβγαζα ό, τι μελωδίες μπορείς να φανταστείς από το παιδικό πιανάκι της κόρης μου, εντυπωσιάζοντας τη γυναίκα μου (έχω αυτό που λένε 'μουσικό αυτί', παρότι ποτέ δεν κατάλαβα τι νόημα έχει αυτή η φράση, μικρός νόμιζα ότι παίζει το αυτί μας κάποια δική του μουσική που το ξεχωρίζει από άλλα αυτιά), σκέφτηκα να πάω να αγοράσω ένα αρμόνιο και να αρχίσω με τις παλιές μου παρτιτούρες (μου άρεσε και έπαιζα αρκετά παλιά) αλλά και καινούργιες, να παίζω στην οικογένεια μελωδίες. Νομίζω δεν υπάρχει τίποτα ομορφότερο απ' το να μεγαλώνουν παιδιά σε ένα σπίτι με μουσική, κόντρα στην έξω 'κακοκαιρία'. Και αυτό σκέφτομαι να κάνω. Όταν ξεσκουριάσω, ίσως ανεβάσω και κάποια μου μελωδία στο blog, θα δούμε.

Μια άλλη αλλαγή που θα 'θελα να δω θα ήταν να μπούμε ο ένας λίγο περισσότερο στη ζωή του άλλου, με τους γείτονες. Είμαστε μια γειτονιά νέων ως επί το πλείστον ανθρώπων με πολύ μικρά παιδιά στην ίδια ηλικία κι όμως, δε βλεπόμαστε, δεν πολυμιλιόμαστε, δεν επικοινωνούμε. Και το κυριότερο; Δεν ξέρω γιατί. Ζούμε την Κρίση αυτή ταμπουρωμένοι στα διαμερίσματά μας πίσω από τις κουρτίνες, οχυρωμένοι στα αυτοκίνητα μας πίσω από τα τζάμια τους. Θυμάμαι όταν ήμουν μικρός στον ίδιο όροφο της πολυκατοικίας ζούσαν άλλες δυο οικογένειες. Παρότι δεν ήταν άνθρωποι με τους οποίους οι γονείς μου θα έκαναν παρέα, περνούσαμε, τα παιδιά, αρκετές ώρες στα σπίτια του ενός ή του άλλου, υπήρχε μια 'πολιτική' ανοιχτών πορτών και αλληλοεξυπηρέτησης. Οι ώρες αυτές με τη συντροφιά γειτόνων που παρότι διαφορετικού στυλ ο καθένας ήταν πάντα έτοιμοι και πρόθυμοι να φιλοξενήσουν τα παιδάκια του διπλανού που κάτι του έτυχε ή να τους μαγειρέψουν έγιναν ζεστές αναμνήσεις, μιας εποχής χωρίς αχρείαστα τείχη μεταξύ των ανθρώπων. Σήμερα που χρειαζόμαστε, στη γειτονιά, όσο ποτέ ο ένας τον άλλο, δε λέμε μια καλημέρα, αλλά με αμηχανία στρέφουμε το κεφάλι στη θέα των γειτόνων, χωρίς να ξέρουμε γιατί. Δεν ξέρουμε τι μας χωρίζει, αλλά κάνουμε σαν να μας χωρίζουν πολλά. Ξέρουμε ότι πολλά μας ενώνουν, αλλά δεν θέλουμε να τα βλέπουμε. Και, με το μικρό μου το μυαλό, δεν καταλαβαίνω γιατί.

Μια ανεξήγητη επέτειος

2011-12-06T12:05:00.024+02:00

Με διαδηλώσεις και πορείες σε πολλές πόλεις της χώρας, μαθητές, φοιτητές και εκπαιδευτικοί τιμούν τη συμπλήρωση τριών χρόνων από τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου. Στην Αθήνα, μαθητές και φοιτητές θα συγκεντρωθούν το μεσημέρι στα Προπύλαια, ενώ στις 6 το απόγευμα προγραμματίζεται συγκέντρωση αντεξουσιαστών.

Στην περυσινή επέτειο, οι μαθητές σε διάφορα σχολεία της χώρας απέκλεισαν συμβολικά δρόμους στις γειτονιές τους, ενώ ακολούθησαν πορείες.

Επί ποδός βρίσκονται 5.000 αστυνομικοί για την αποφυγή επεισοδίων.

Λόγω των διαδηλώσεων, στις 17:00 θα κλείσει ο σταθμός του μετρό στο Πανεπιστήμιο και στις 18:00 ο σταθμός στο Σύνταγμα.

Τα παραπάνω από τις σημερινές εφημερίδες. Για μια επέτειο που πραγματικά αδυνατώ να καταλάβω πώς και γιατί προέκυψε. Ο Αλέξης Γρηγορόπουλος ήταν ένα παιδί όπως πολλά άλλα της ηλικίας του, που του άρεσε να κάνει βόλτες στην Αθήνα. Κάποια στιγμή βρέθηκε στο - εντελώς - λάθος μέρος τη λάθος ώρα και, από το όπλο ενός θερμοκέφαλου, βρήκε το θάνατο. Το ότι τα Εξάρχεια - το λάθος μέρος που λέγαμε - έχουν τις τελευταίες δεκαετίες υποβαθμιστεί σε στέκι τοξικομανών, 'αντιεξουσιαστών', περιθωριακών κάθε είδους που προκαλούν συχνά πυκνά επεμβάσεις ή επιχειρήσεις 'σκούπα' της αστυνομίας, το ξέρουν κι οι πέτρες. Το ότι ένας δεκαπεντάχρονος βρέθηκε εκεί και είχε την κατάληξη που είχε ήταν πραγματικά κάτι θλιβερό. Κάτι τραγικό για την οικογένειά του.

Αλλά από εκεί και πέρα: ως τι έγινε 'ήρωας' ο Αλέξης; Τίνος πράγματος αποτελεί σύμβολο; Μήπως 'αντίστασης' σε μια θεωρούμενη ως αδίστακτη αστυνομοκρατία, που στα ματωμένα της χέρια θεωρείται ότι βρίσκουν το θάνατο αθώα παιδιά; Και η οποία - αστυνομία - αποτελεί εφεξής τον 'ιδεολογικό' αντίπαλο, τον 'απέναντι' κάθε γυμνασιόπαιδου ή λυκειόπαιδου; Το να μεγαλώνουν μαθητές Γυμνασίων ή Λυκείων, μια ολόκληρη γενιά εφήβων ή και επόμενες, με έναν τέτοιον 'ήρωα', του οποίου ο θάνατος έχει κατ' αυτόν τον τρόπο συμβολοποιηθεί, αποτελεί νομίζω αναμφισβήτητη ένδειξη μιας κοινωνίας άρρωστης, ανεξέλικτης, 'κολλημένης'.

Μιλάμε για την κοινωνία την ελληνική, η οποία πασχίζει, παλεύει να βγει από κολλήματα, παθογένειες, ιδεοληψίες της μεταπολίτευσης ή, ακόμα παλιότερα, του Εμφυλίου, να κλείσει ανοιχτές πληγές που την σημάδεψαν, που δεν της επέτρεψαν να εξελιχθεί. Μια κοινωνία που αντί να πάει - επιτέλους! - παρακάτω βλέποντας ότι έχει καταντήσει κατακερματισμένη, ημιδιαλυμένη, δημιουργεί φρέσκα φαντάσματα, καινούργιους διχασμούς, νέας κοπής 'καλούς' και 'κακούς'. Γιατί; Για να έχουν οι μελλοντικές γενιές
τα ολόδικά τους 'πατήματα' εύκολης ανυπακοής ή 'αντίστασης', κούφιας, ανέξοδης 'αμφισβήτησης', σαν αυτή που κανείς βλέπει στην Ελλάδα από συνδικαλιστές ή άλλους αυτόκλητους 'φίλους του λαού'; Νομίζω το τελευταίο που χρειάζεται η Ελλάδα είναι περισσότερη 'επανάσταση', περισσότερα 'επαναστατικά' σύμβολα. Τι χρειάζεται; Να ξαναβρεί την χαμένη της αξιοπρέπεια, οι κάτοικοί της να καταφέρουν να ανακαλύψουν όσα τους συνδέουν, όσα τους εμπνέουν, σαν συμπολίτες και όχι μέλη του ενός ή του άλλου στρατοπέδου. Και μια τέτοια επέτειος, ένα νέο Πολυτεχνείο, δεν βοηθά. Μα καθόλου.

Μια Παγκόσμια Ημέρα σε αναζήτηση νοήματος

2011-12-03T19:37:00.003+02:00

Σήμερα, 3 Δεκεμβρίου, είναι η Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία. Στο δημοσίευμα που θα οδηγηθείτε, πατώντας στον παραπάνω σύνδεσμο, θα δείτε και την Ελληνική Εταιρεία Προστασίας και Αποκαταστάσεως Αναπήρων Παίδων (ΕΛΕΠΑΠ) όπου κάποτε παραλίγο να εργαστώ (είχα περάσει από μια συνέντευξη, αλλά δεν είχε συνέχεια) καθώς με ενδιέφεραν αυτού του είδους ‘περιθωριακές’ εργασίες. Τι εννοώ με το ‘περιθωριακές’; Εννοώ ότι αφορούν άτομα του κοινωνικού περιθωρίου. Δηλαδή ΑΜΕΑ. Γιατί του κοινωνικού περιθωρίου; Εδώ θα σας διηγηθώ μια μικρή ιστορία. Όταν για κάποια χρόνια στο παρελθόν έμενα και σπούδαζα στην Αγγλία, ζούσα σε μια πολύ μικρή, επαρχιακή κωμόπολη. Τόσο μικρή, που όλη κι όλη είχε έναν κεντρικό δρόμο με λογιών καταστήματα όπου κυκλοφορούσε ο κόσμος. Όταν λοιπόν πρωτοβρέθηκα εκεί, ένα πράγμα μου έκανε πριν απ’ όλα εντύπωση: έβλεπα σχεδόν παντού, στο σούπερ μάρκετ, το πάρκο της, τους δρόμους, τα φαρδιά πεζοδρόμια, ανθρώπους σε καροτσάκια, αμαξίδια. Τόσους πολλούς – συγκριτικά με ό, τι είχαν συνηθίσει τα μάτια μου – που αρχικά αδυνατούσα να καταλάβω τι γινόταν. ‘Μα καλά’, είχα σκεφτεί, ‘πώς βρέθηκαν τόσοι άνθρωποι με αναπηρία σε αυτή την πόλη;’ Και απορούσα. Μέχρι που άρχισα να προσέχω καλύτερα. Και είδα ότι παντού υπήρχαν ράμπες πρόσβασης για καροτσάκια ή αμαξίδια (και όταν λέμε παντού εννοούμε παντού), όπως και σχετικές πινακίδες που διευκόλυναν την κυκλοφορία ή τη στάθμευση (αν επρόκειτο για αυτοκίνητα) για αυτούς τους ανθρώπους. Αυτό που άρχισα τότε, σιγά-σιγά, να αντιλαμβάνομαι ήταν ότι δεν ήταν ασυνήθιστα πολλοί αυτοί οι άνθρωποι στη συγκεκριμένη πόλη. Απλώς, μπορούσαν να κυκλοφορήσουν. Να κάνουν τα ψώνια τους ή τις δουλειές τους, να πάνε τη βόλτα τους. Κάτι που δεν ίσχυε και εξακολουθεί να μην ισχύει στην χώρα απ’ την οποία προερχόμουν, την Ελλάδα. Το διαπίστωσα και ο ίδιος κυκλοφορώντας – πιο σωστά: φιλοδοξώντας να κυκλοφορήσω – τα τελευταία χρόνια με καροτσάκι, όχι αναπηρικό αλλά παιδικό, σε στενά, σπασμένα πεζοδρόμια, κλειστές από αυτοκίνητα διαβάσεις πεζών, να ψωνίσω σε καταστήματα χωρίς ειδικές ράμπες, να παρκάρω σε σούπερ μάρκετ όπου ο κάθε περαστικός παρκάρει στις θέσεις για ανάπηρους (όχι, αγαπητέ, η βλακεία δεν είναι αναπηρία) ή για οικογένειες με καρότσια για να βρίσκεται ακριβώς έξω από την είσοδο και να μη χρειάζεται να περπατήσει. Αν κάποια στιγμή επιτραπεί σε αυτούς τους ανθρώπους να ζήσουν, να κυκλοφορήσουν, να βγουν από το περιθώριο, από την κοινωνική αφάνεια, θα έχει και νόημα μια τέτοια μέρα. Μέχρι τότε, δεν ξέρω.

Τα αυτονόητα

2011-12-02T12:29:00.021+02:00

Σκηνή πρώτη, στο ταχυδρομείο. Η μητέρα (και γυναίκα μου) με το οχτώ μηνών μωρό περιμένει, με το καροτσάκι, στην ουρά. Η ουρά μεγάλη, έχει φτάσει μέχρι έξω από το ταχυδρομείο – και κάνει και κρύο. Αφού έχουν περάσει είκοσι λεπτά αναμονής στο κρύο, χωρίς κανένας να έχει ενδιαφερθεί να της παραχωρήσει προτεραιότητα ή να βοηθήσει κάπως την κατάσταση, ένας ηλικιωμένος κύριος ‘εκρήγνυται’: την παίρνει από το χέρι και, με ‘τσαμπουκά’, την πηγαίνει στα γκισέ, παρακάμπτοντας τους υπόλοιπους που περίμεναν. Και ‘τα σέρνει’ στις υπαλλήλους πίσω από τα μαγικά παραθυράκια. Οι υπάλληλοι δυο, γυναίκες. Η μια, η μεγαλύτερη, αδιάφορη, ‘αλεξίσφαιρη’ μετά από χρόνια στην ίδια, σκοροφαγωμένη θέση. Έχει δει και έχει ακούσει πολλά, σιγά μη χαλάσει το δημοσιοϋπαλληλικό της νιρβάνα για μια με ένα καροτσάκι. Η άλλη, νεότερη, καινούργια στη δουλειά και λιγότερο αδιάφορη, απολογητικά αλλά άψυχα λέει ότι δεν την πρόσεξε. Αν δεν βρισκόταν ο άνθρωπος αυτός, ο ‘τρελός’, ακόμα θα περίμενε, με το μωρό, στην τεράστια ουρά. Τα αυτονόητα.

Σκηνή δεύτερη, με την παιδίατρο. Έρχεται συχνά πυκνά στο σπίτι – ή πάμε κι εμείς στο ιατρείο – για να εξετάσει τα παιδιά για κρυωματάκια, ιώσεις και διάφορα που τυχαίνουν στις μικρές ηλικίες και χρειάζονται φροντίδα. Κάθε φορά που έρχεται – σημειωτέον ότι μένει πολύ κοντά, γειτόνισσα είναι, οπότε δεν διανύει και καμία μεγάλη απόσταση – ζητάει ένα σεβαστό ποσό ως αμοιβή (χωρίς απόδειξη) ακόμα και για τα δέκα λεπτά που θα χρειαστούν να ‘ακούσει’ ένα παιδί που βήχει και να βεβαιώσει ότι δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα απλό κρύωμα, συστήνοντας κάποιες εισπνοές ή οτιδήποτε θα το βοηθήσει. Πάντα, με το (τσουχτερό) αζημίωτο. Η γυναίκα αυτή (η παιδίατρος) είναι, ειρήσθω εν παρόδω, μια γυναίκα μόνη, χωρίς υποχρεώσεις. Αλλά ζητάει, μαζεύει χρήματα ακόμα και για μια ‘επίσκεψη’ των δέκα λεπτών σε τακτικούς της πελάτες, με χίλιες δυο υποχρεώσεις. Και κάπου εδώ αρχίζω να ονειροπολώ. Μπορεί να υπήρχε μια εποχή στην ίδια αυτή χώρα που ιδίως οι παιδίατροι και ιδίως σε δύσκολες συγκυρίες, όπως η σημερινή, έβλεπαν παιδιά χωρίς κάθε φορά να ζητάνε χρήματα από τους γονείς-πελάτες. Ίσως επειδή – πράγμα όχι και τόσο δύσκολο – είχαν αναπτύξει μια πιο ανθρώπινη σχέση μαζί τους, μια σχέση στοιχειωδώς φιλική, βοηθώντας τους να μεγαλώσουν γερά τα παιδιά τους σε μια ελληνική κοινωνία που δεν είχε επιτρέψει στο χρήμα να τρυπώσει παντού. Τα αυτονόητα;

Σκηνή τρίτη, στο σούπερ μάρκετ. Έχω κάνει τα ψώνια της ημέρας και πληρώνω, συν γυναιξί και τέκνοις, στο ταμείο, όταν μια ευτραφής κυρία εμφανίζεται και αρχίζει να φωνάζει την πινακίδα του αυτοκινήτου μας. Απορώ γιατί να το κάνει αυτό, της κάνω σινιάλο να περιμένει και, έχοντας σε λιγάκι πληρώσει, με τις σακούλες στα χέρια, βγαίνουμε έξω. Βλέπω ότι είχα παρκάρει το αυτοκίνητο δίπλα στο δικό της (όχι κολλητά, απλώς δίπλα, σε προκαθορισμένες θέσεις πάρκινγκ) και ότι λόγω της σαφώς ευτραφούς κατασκευής της δεν χωρούσε, δυσκολευόταν να ανοίξει την πόρτα της για να μπει στο δικό της αυτοκίνητο (σημειωτέον, έχει μαζί της κι ένα συμπαθέστατο αγοράκι, που φαίνεται να ’ναι εγγονός της). Αντιλαμβάνομαι τι συμβαίνει και της ζητάω, ευγενικά, να περιμένει λίγο για να ξεπαρκάρουμε, καθότι έχουμε μαζί και το μωρό, που πρέπει πριν απ’ όλα να βολευτεί. Η απάντησή της; ‘Εσύ είσαι μωρός.’ Μένω με το στόμα ανοιχτό, καθώς λέει κι άλλα, λίγο έως πολύ ακατανόητα, χωρίς την παραμικρή αφορμή εκ μέρους μου, πέραν του ότι είχα παρκάρει δίπλα της και τη δυσκόλεψα στο άνοιγμα της πόρτας της. Την κοιτάζω, δεν ξέρω τι να της πω. Τα αυτονόητα; Και ποια ειν’ αυτά;

Για έναν νέο πατριωτισμό

2011-11-30T20:10:00.005+02:00

Αφορμή γι’ αυτή την ανάρτηση το άκουσμα της είδησης ότι ξεκινά ξανά η παραγωγή του θρυλικού PONY, του πρώτου και μοναδικού ‘ελληνικού’ αυτοκινήτου. Το ‘ελληνικού’ εντός εισαγωγικών, καθώς στηρίζεται στην τεχνογνωσία άλλων χωρών για τον κινητήρα και τα μηχανικά του μέρη. Παρότι η εταιρία, η ΝΑΜCΟ, έχει δουλέψει και σχέδια ενός ελληνικού κινητήρα. Η νέα γενιά PONY προορίζεται για κυκλοφορία εντός Ελλάδας αλλά και για εξαγωγές σε χώρες που έχουν ήδη εκδηλώσει ενδιαφέρον. Επιτέλους, θα έλεγε κανείς, μια παραγωγική προσπάθεια στην Ελλάδα. Ή μήπως… όχι; Θυμάμαι, στη δεκαετία του ’80, όταν κυκλοφόρησαν οι πρώτες γενιές PONY, ήταν αντικείμενο κοροϊδίας από πολλούς λόγω της παρωχημένης τους αισθητικής. Παρωχημένης πάντα εν συγκρίσει με τα εισαγόμενα μοντέλα αυτοκινήτων με τις φουσκωμένες λαμαρίνες και τις στρογγυλές καμπύλες, από χώρες με μακροχρόνια παράδοση στην αυτοκινητοβιομηχανία και όχι νεοφώτιστες, όπως η Ελλάδα. Θεωρείτο περίπου αν όχι εντελώς γραφικός, όποιος αγόραζε και οδηγούσε ένα PONY.

Η αλήθεια, όντως το αυτοκίνητο υστερούσε από πλευράς εμφάνισης απέναντι στα ευρωπαϊκά ή ιαπωνικά μοντέλα που προτιμούνται στην Ελλάδα. Πράγμα φυσικό, όταν μια χώρα έχει μείνει εντελώς έξω από τον ανταγωνισμό και επιχειρεί να κάνει τα πρώτα της δειλά βήματα σε έναν τόσο δυναμικά αναπτυσσόμενο κλάδο, όπως η αυτοκινητοβιομηχανία. Από κάπου πρέπει να ξεκινήσει ή να ξαναξεκινήσει, όπως συμβαίνει σήμερα, που ξαναμπαίνει μπροστά η γραμμή παραγωγής του PONY. Μια κίνηση που θα δημιουργήσει εκατοντάδες θέσεις εργασίας στην βαριά χτυπημένη από την αποβιομηχάνιση και ανεργία Μακεδονία. Και το σημαντικότερο; Θέσεις εργασίας όχι στην πώληση υπηρεσιών όπως συμβαίνει συνήθως στην ελληνική οικονομία, αλλά στην παραγωγή αυτοκινήτων. Πράγμα που με φέρνει στον λαβύρινθο της ψυχολογίας του νεοέλληνα: απ’ τη μια δεν κουραζόμαστε να ‘γκρινιάζουμε’ ότι ζούμε σε μια χώρα που δεν παράγει τίποτα, που εισάγει ακόμα και αγροτικά προϊόντα τα οποία θα έπρεπε να εξάγει. Μια ‘κλειστή’ δηλαδή οικονομία στην οποία ως επί το πλείστον πουλάμε ο ένας υπηρεσίες στον άλλο και η οποία στηρίζεται στον εξωτερικό δανεισμό για να εξακολουθήσει να υπάρχει. Κάπως έτσι, άλλωστε, φτάσαμε ως τα σήμερα και την ‘έκτη’ ή την ‘έβδομη δόση’ που περιμένουμε ως μάνα εξ ουρανού, για να μην γυρίσει η Ελλάδα στη δεκαετία του ’50.

Απ’ την άλλη, όμως, δεν κουραζόμαστε να ‘σνομπάρουμε’, να κοροϊδεύουμε τα ελληνικά προϊόντα όπως τα θρυλικά PONY, να επιδιδόμαστε στο εθνικό σπορ του ‘χαβαλέ’ σε βάρος τους γελώντας με τα ‘χάλια μας’. Και φυσικά να μην τα προτιμάμε. Ποιος θα αγοράσει ένα PONY κι ας κοστίζει μόλις 7.000 ευρώ τη στιγμή που μπορεί να βρει πολύ πιο φιγουράτα (αλλά και πιο ακριβά) εισαγόμενα μοντέλα; Εδώ ακριβώς, νομίζω, παίζεται το παιχνίδι της εξόδου της Ελλάδας από τη μιζέρια που έχει γίνει δεύτερη φύση της. Θα μπορούσαμε συγκεκριμένα να μιλήσουμε για έναν νέο πατριωτισμό, έναν πραγματικό πατριωτισμό, όχι των παρελάσεων και των σημαιοστολισμών. Αλλά της πραγματικής, έμπρακτης αγάπης γι’ αυτή τη χώρα. Και της ειλικρινούς πρόθεσης να συνδράμουν όλοι της οι πολίτες για να ξεκολλήσει από τον ρόλο του γκαρσονιού της Ευρώπης και της υπόλοιπης υφηλίου που τόσο ‘επάξια’ παίζει τόσα χρόνια. Να βγει από το περιθώριο. Στηρίζοντάς την στην πράξη κι όχι κρεμώντας μια σημαία στο μπαλκόνι κάθε 28η Οκτωβρίου ή 25η Μαρτίου. Μπορούμε;

Στη σκιά του 'πατερούλη'

2011-11-29T15:32:00.018+02:00

Άραγε πώς είναι να ’σαι νεαρή κοπέλα και ο πατέρας σου να στέλνει το πρώτο σου αμόρε, που δεν ‘εγκρίνει’, στη... Σιβηρία για δέκα χρόνια; Όταν η μητέρα σου έχει ήδη αυτοκτονήσει; Και εκατομμύρια άλλοι οδηγούνται από τον άνθρωπο αυτόν που σε παίζει στην αγκαλιά του γεμίζοντάς σε φιλιά στην εξαθλίωση, την εξορία, τον θάνατο; Κάπως έτσι ξεκίνησε η ζωή της μοναχοκόρης του Ιωσήφ Στάλιν, Σβετλάνα, που μόλις πέθανε σε ηλικία 85 ετών. Μια ζωή, στην ΕΣΣΔ, κάτω από τις φτερούγες του ‘ατσαλένιου’ Στάλιν (αυτό σήμαινε, αυτό σηματοδοτούσε στη γλώσσα τους το προσωνύμιο ‘Στάλιν’), ετεροκαθορισμένη ευθύς εξαρχής και προορισμένη για μεγάλες περιδινήσεις. Αφού σπούδασε Ιστορία (η ίδια προτιμούσε τη Λογοτεχνία αλλά δεν άρεσε η επιλογή στον πατέρα της) άρχισε να εργάζεται σαν δασκάλα. Μετά τον θάνατο του πατέρα της το 1953 και ύστερα από λογιών περιπέτειες αναζήτησε, το 1967, πολιτικό άσυλο στις ΗΠΑ, όπου και έγινε δεκτή. Εδώ βλέπετε τη συνέντευξη Τύπου που έδωσε εισερχόμενη στη νέα της πατρίδα, προσπαθώντας να ‘ξεκαθαρίσει’ τη στάση της, την προέλευσή της, την ίδια την προσωπικότητά της.

Το ότι η πολυαγαπημένη κόρη του ισχυρότερου άνδρα (γνωστού και ως ‘πατερούλη’ τον καιρό της παντοδυναμίας του) της άλλοτε πανίσχυρης ΕΣΣΔ κατέφυγε στις ΗΠΑ για να ζήσει μια ζωή μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, μακριά από τα μέρη που γεννήθηκε και τον βασανισμένο λαό τους, συμβολίζει, ενσαρκώνει, εικονογραφεί από μόνο του και με πολύ δυνατό τρόπο ένα δράμα για γερά νεύρα που παίχτηκε σε πολλές πράξεις τον περασμένο αιώνα – ένα δράμα που λεγόταν ‘υπαρκτός σοσιαλισμός’. Ίσως το μεγαλύτερο πολιτικοκοινωνικό πείραμα στην σύγχρονη ανθρώπινη ιστορία, για να δοκιμαστεί στην ‘πράξη’ μια ιδεολογία του προπερασμένου αιώνα, του 19ου – ή ακόμα παλιότερη αν θυμηθούμε τον Γράκχο Μπαμπέφ την εποχή της Γαλλικής Επανάστασης και την ‘Κοινωνία των Ίσων’ του. Μια ιδεολογία ισότητας, δικαιοσύνης, ανθρωπιάς, που, στην ‘εφαρμογή’ της, εξέθρεψε χειρότερες ανισότητες, αδικίες, βαναυσότητες, απ’ αυτές που γεννήθηκε να καταπολεμήσει. Αναμενόμενα, όλα αυτά, όταν χρησιμοποιούνται ζωντανά πειραματόζωα και μάλιστα του εντελώς απρόβλεπτου και ανεξέλεγκτου είδους ‘άνθρωπος’ για ένα τόσο φιλόδοξο, τόσο μεγαλεπήβολο, τόσο απόλυτο στις επιδιώξεις και στις προς τεκμηρίωση υποθέσεις του πείραμα.

Μετά την είσοδό της στις ΗΠΑ η Σβετλάνα, ζωντανή και ‘επώνυμη’ απόδειξη της οικτρής αποτυχίας του αντίπαλου δέους του δυτικού καταναλωτικού τρόπου ζωής – και αρκετά χρόνια πριν την οριστική πτώση του Τείχους του Βερολίνου, που σήμανε την τελειωτική, πανηγυρική νίκη του καταναλωτισμού, του καζινοκαπιταλισμού όπως εξελίχθηκε, απέναντι στο ατελείωτο γκρι του υπερφιλόδοξου αντιπάλου του –, χρησιμοποιήθηκε ως προπαγανδιστικό όπλο από τις ΗΠΑ, κατά τη διάρκεια του περίφημου Ψυχρού Πολέμου. Έφτασε μέχρι και να γραφτεί στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, αφήνοντας οριστικά πίσω της το παρελθόν της. Στη συνέχεια παντρεύτηκε, έκανε τα παιδιά της, προσπάθησε να βρει εντός της κάποιες χαμένες ισορροπίες απέναντι στον δυσανάλογα, έξω από τα ανθρώπινα μέτρα ή εν πάση περιπτώσει τα δικά της μέτρα, δυσερμήνευτο πατέρα της. Παρέμενε όμως κυνηγημένη. Στοιχειωμένη από ένα φάντασμα που είχε σφραγίσει τα παιδικά της χρόνια, την εφηβεία της, που την είχε καταδικάσει σε μια διαφορετική, πολύ διαφορετική ζωή – πολυτάραχη αλλά και απολύτως προκαθορισμένη – απ’ αυτή που θα ζούσε αν, όπως έλεγε η ίδια, η μητέρα της είχε παντρευτεί έναν ξυλουργό. Άφησε πίσω της, με το θάνατό της, δυο κόρες. Η μια ζει στo Portland του Oregon ως Chrese Evans και προσεγγίστηκε χθες από το Associated Press, αλλά δε θέλησε να μιλήσει για τη μητέρα της. Η άλλη μελετά ένα ηφαίστειο, κάπου στην Ανατολική Σιβηρία.

ΥΓ: Η φωτογραφία της και οι πληροφορίες γύρω από τη ζωή της από σχετικό δημοσίευμα των New York Times, εδώ.

Γιορτινά Χριστούγεννα

2011-11-27T18:58:00.005+02:00

Μια δυο αναρτήσεις νωρίτερα ‘γκρίνιαζα’ για τα σκοτεινά Χριστούγεννα που βλέπω ολούθε. Αυτές όμως τις ημέρες κάτι άλλαξε. Για αρχή, ο δήμος (Θεσσαλονίκης) υπό την καθοδήγηση του κυρ Γιάννη του Μπουτάρη και μετά από σύμφωνο συνεργασίας που υπέγραψαν λέει ο δήμος και το Επαγγελματικό Επιμελητήριο (να και μια συμφωνία σε αυτή τη χώρα των ‘δεν υπογράφω’, ‘δεν συγκυβερνώ’, ‘δεν συναινώ’, των ‘δεν’ γενικώς) θα μετατρέψει την πλατεία Αριστοτέλους σε χριστουγεννιάτικο θεματικό πάρκο: θα τοποθετηθεί φωτεινό πλωτό δέντρο αστεριών μέσα στη θάλασσα, συστοιχία τεσσάρων δέντρων, παγοδρόμιο, τρενάκι, καρουζέλ, δημιουργικό εργαστήριο, ταχυδρομικό κουτί για τα γράμματα των παιδιών προς τον Άγιο Βασίλη και άλλα. Επιπλέον, σήμερα είδα, βρισκόμενος εκεί, ότι στα λουτρά Λαγκαδά (σε απόσταση 20 λεπτών από την πόλη μια υπέροχη δεντρόφυτη έκταση με γήπεδα, λουτρά βεβαίως, παιδικές χαρές, απέραντες εκτάσεις για περπάτημα ή ποδήλατο) ετοιμάζεται άλλο ένα χριστουγεννιάτικο χωριό με λούνα παρκ, σπιτάκια, γλυκά σε ένα θεσπέσιο φυσικό περιβάλλον. Ευπρόσδεκτες εκπλήξεις και οι δυο, ιδίως για έναν γονιό πολύ μικρών παιδιών όπως ο γράφων – αλλά και για τον οποιονδήποτε δεν ‘σνομπάρει’ το παιδί που ποτέ δε μεγάλωσε μέσα του. Εμπρός λοιπόν με βήμα ταχύ για γιορτινά, φωτεινά και όχι σκοτεινά Χριστούγεννα. Εντός ή εκτός πόλης. Αλλά πάντα με παιδικά βλέμματα. Και, κυρίως, με συνεργασίες, συμφωνίες: τις χρειαζόμαστε όσο ποτέ. Και όχι μόνο στις γιορτές.

Όταν ο πολιτισμός κατεβάζει ρολά…

2011-11-25T18:29:00.010+02:00

Με κάποιο σοκ είδα σήμερα ξεφυλλίζοντας διαδικτυακά τις εφημερίδες, ότι μετά από 32 χρόνια αδιάλειπτου δημιουργικού ‘παρών’ η Πειραματική Σκηνή της ‘Τέχνης’, η αναμφίβολα σημαντικότερη από άποψης ποιότητας θεατρική σκηνή της Θεσσαλονίκης, κατεβάζει ρολά. Η Πειραματική Σκηνή της ‘Τέχνης’ ήταν μια απ’ αυτές τις ψηφίδες πολιτισμού που εξακολουθούσαν με ‘πείσμα’ να ‘αναπνέουν’ δημιουργώντας, προσφέροντας, ακόμα και υπό συνθήκες πολιτιστικής ασφυξίας. Ήταν μια απ’ αυτές τις νησίδες ανήσυχων ανθρώπων που επέμεναν να μοιράζονται και να μοιράζουν απλόχερα την τέχνη τους στη Θεσσαλονίκη του Άνθιμου, του ‘Πανίκα’ (Παναγιώτη Ψωμιάδη), του ‘ατσαλάκωτου’ αιωνίου δημάρχου Παπαγεωργόπουλου, των ακμαζόντων μπουζουξίδικων που εξέφραζαν ακέραια, ατόφια την αισθητική των προυχόντων και αξιωματούχων της πόλης που, σε άρρηκτη ψηφοθηρική συμμαχία με τα πιο λούμπεν λαϊκά της στρώματα, κατάφεραν αυτή τους την αισθητική να την επιβάλλουν στην πόλη. Μια Θεσσαλονίκη που αφέθηκε να κατρακυλήσει, αργά αλλά σταθερά, στη θρησκοληψία, στην ακαλαισθησία, στη μαζική ‘διασκέδαση’, παραδινόμενη άνευ όρων στην οργανωμένη αυτή επίθεση.

Αυτό που επιβεβαιώνεται με το κλείσιμο αυτής της ιστορικής, στον χώρο του ελεύθερου, ποιοτικού θεάτρου προσπάθειας; Από τη στιγμή που ο πολιτισμός δεν υπήρξε ποτέ η πρώτη προτεραιότητα, θα καταστεί και η πρώτη απώλεια σε μια στιγμή κρίσης. Ακόμη και στους πολυτιμότερους, τους σπανιότερους εκφραστές του. Δεν θα μπορούσα παρά να κλείσω αυτό το σύντομο αποχαιρετιστήριο σημείωμα με τα λόγια του ιδρυτή και καλλιτεχνικού της διευθυντή Νικηφόρου Παπανδρέου:

…κατανοούμε απολύτως ότι η οξύτατη οικονομική κρίση που ταλανίζει τη χώρα έχει μειώσει δραστικά τις δυνατότητες της Πολιτείας να στηρίζει τον σύγχρονο πολιτισμό. Και δεν παραβλέπουμε το γεγονός ότι οι στερήσεις και οι θυσίες που ζητούνται από τον ελληνικό λαό κάνουν να φαίνεται σε πολλούς πολυτέλεια η καλλιτεχνική δημιουργία και πρόκληση το αίτημα για την ενίσχυσή της. Ωστόσο, έχουμε την πεποίθηση ότι, ακριβώς σε εποχές κρίσης και ψυχικής καθίζησης, η τέχνη (μιλούμε γενικά, όχι ειδικά για τη δική μας περίπτωση) αποκτά ζωτική σημασία, μας δίνει μια ανάσα, μας βοηθάει να μη βουλιάξουμε ψυχικά, μας παρακινεί να στοχαστούμε με νηφαλιότητα, ενώ παράλληλα ενισχύει την κοινωνική συνοχή - αυτό ισχύει για τον πολιτισμό γενικά, και ιδιαίτερα για το θέατρο, που είναι κατεξοχήν τέχνη συλλογική, τέχνη της κοινότητας.

Εξακολουθούμε να πιστεύουμε ότι, ιδιαίτερα στη σημερινή συγκυρία, το να κλείνουν θέατρα αποτελεί σύμπτωμα παρακμής και επιδεινώνει τη γενικευμένη κρίση, οικονομική, κοινωνική, ηθική, που περνάει η χώρα. Αλλά δυστυχώς δεν μπορούμε να κάνουμε αλλιώς…

Όχι στα σκοτεινά Χριστούγεννα!

2011-11-24T19:38:00.011+02:00

Όταν έχεις μικρά παιδάκια, σε μια ηλικία που αρχίζουν να καταλαβαίνουν τα Χριστούγεννα, αρχίζεις, μαζί τους, να τα καταλαβαίνεις κι εσύ. Και να θυμάσαι τα παιδικά σου χρόνια, τις οικογενειακές αυτές ημέρες των δώρων, με τα κάλαντα, τα γλυκίσματα, τον Αϊ Βασίλη και την τόσο μαγική, για ένα παιδί, χριστουγεννιάτικη ατμόσφαιρα. Μαζί με τα παιδιά της οικογένειας αρχίζεις κι εσύ να ανακαλύπτεις ξανά τα πραγματικά, τα παιδικά Χριστούγεννα, μετά από χρόνια αδιάφορων, ‘ενήλικων’ χριστουγεννιάτικων επισκέψεων σε φιλικά σπίτια, βαριεστημένων Πρωτοχρονιών, απρόθυμης διεκπεραίωσης των εορταστικών υποχρεώσεων με τρεχάλες της τελευταίας στιγμής. Φέτος, στολίσαμε ένα δεντράκι με χειροποίητα, ‘οικολογικά’ στολίδια, που ψήθηκαν στον… φούρνο. Ένα δεντράκι, που μαζί με τα παιδικά μάτια το χαίρομαι κι εγώ. Το χαίρομαι διπλά, καθώς σπάει το σκοτεινό κλίμα της εποχής, των ημερών, περνώντας μια αίσθηση ανεμελιάς, χριστουγεννιάτικης, γιορτινής ζεστασιάς. Πρόσεξα, όμως, ότι σε όλη τη γειτονιά κανείς δεν έχει ακόμα στολίσει, κι ας είμαστε μόλις έναν μήνα πριν τα Χριστούγεννα. Κι ας είναι η γειτονιά γεμάτη οικογένειες με παιδάκια. Η πόλη, το ίδιο. Σκοτεινή κι αστόλιστη. Πρώτη φορά, τόσο κοντά στα Χριστούγεννα. Κι ας χρειάζεται όσο ποτέ μια νότα χαράς, μια γεύση γιορτών, αυτή η καταθλιμμένη χώρα. Αυτά τα Χριστούγεννα, όπως κάθε Χριστούγεννα, δεν πρέπει να ’ναι σκοτεινά. Στολίστε, φωτίστε και, κυρίως, γίνετε ξανά παιδιά...

Κάτω

2011-11-21T11:52:00.012+02:00

Το Κάτω είναι ένα σπονδυλωτό βιβλίο, το οποίο, αν και αφηγείται βίους γυναικών, δεν απευθύνεται μόνο στο γυναικείο αναγνωστικό κοινό. Η πλοκή του εκτυλίσσεται στα ορεινά κάποιου νησιού, σ’ ένα ερειπωμένο χωριό που παλεύει να αναστηθεί με τις άοκνες προσπάθειες μιας εκ των ηρωίδων. Σ’ αυτό τον τόπο συμπλέκονται οι μικρές ιστορίες, κάθετα και οριζόντια στο χώρο και το χρόνο, γυναικών που ταλανίζονται από σύγχρονα πρακτικά αλλά και υπαρξιακά αδιέξοδα, όπως και γυναικών που δεν βρίσκονται πια στη ζωή.

Η αφήγηση διατρέχει δυο αιώνες ιστορίας, επικεντρώνεται, ωστόσο, σε ένα παρόν που έχει έντονη την οσμή της παρακμής, ηθικής-οικονομικής-πολιτικής. Στο τέλος του βιβλίου, λυτρωτικός φυσάει ο άνεμος μιας Κρίσης που ξεθεμελιώνει όλες τις σιγουριές και τις μικρές ζωές και φέρνει τα πάνω κάτω. Στο κατώφλι των άδηλων αλλαγών που κυοφορούνται, οι ηρωίδες θα κληθούν να αναλάβουν μέσα στον μικρόκοσμό τους έναν ουσιαστικότερο ρόλο, αποκτώντας μια πιο ενσυνείδητη φωνή ως άτομα, αλλά και ως πολίτες.

Τα παραπάνω από το οπισθόφυλλο του δεύτερου βιβλίου, ενός μυθιστορήματος αυτή τη φορά, της γυναίκας μου που πέρσι, με το πρώτο της, μια συλλογή διηγημάτων, ήταν υποψήφια για το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα του περιοδικού ‘Διαβάζω'. Μια υποψηφιότητα που όσο να 'ναι άνοιξε κάπως τον δύσκολο δρόμο της συγγραφής, σε μια χώρα που ο συγγραφέας θεωρείται χομπίστας κι όχι επαγγελματίας, καθώς δεν μπορεί να ζήσει από την πένα του - ζούνε άλλοι απ' αυτήν, εξόν από τον ίδιο. Ένα μυθιστόρημα που, παρότι η πλοκή του ‘περιορίζεται’ σε ένα νησί των αμέριμνων, καλοκαιρινών διακοπών, αγγίζει ολόκληρη τη σημερινή Ελλάδα της Κρίσης, μέσα από μια διαχρονική ματιά στις ζωές γυναικών, όπως τις ορίζουν οι κινητήριες δυνάμεις των συγκυριών, των ανθρώπινων αδυναμιών, αλλά και το κρυφό μεγαλείο της αναπαλλοτρίωτης ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Ένα βιβλίο που γράφτηκε πριν την Κρίση σε καιρούς ασυννέφιαστους, ανύποπτους, αλλά βλέπει τα μελλούμενα και προφητικά τα ψαχουλεύει, κομμάτι κομμάτι, πασχίζοντας να δει διέξοδο. Καλοτάξιδο εύχομαι.

Εκεί Πολυτεχνείο

2011-11-17T10:34:00.021+02:00

Δεν έχω ασχοληθεί ξανά με την επέτειο αυτή, για τον απλούστατο λόγο ότι ήμουν πολύ μικρός, σχεδόν αγέννητος, όταν ‘έγινε’ το Πολυτεχνείο. Το μόνο που θυμάμαι, μια φιλόλογος που ήταν στην κατάληψη της Νομικής στο Γυμνάσιο, μια συμπαθέστατη κοπέλα που μας έλεγε ‘τα μπαρτσακλά της’, καλά να ’ναι όπου να ’ναι. Σε μια από τις πρώτες επετείους, των αρχών της δεκαετίας του ’80, είχε καλέσει στο σχολείο έναν φίλο της, που ήταν στην κατάληψη του Πολυτεχνείου. Μας πήραν, τα ‘μπαρτσακλά’, μας πήγαν στο γυμναστήριο, μας κάθισαν κάτω και κουβεντιάσαμε. Και ήταν όμορφη η αίσθηση να βρίσκεσαι τόσο κοντά με δυο τέτοιους ανθρώπους, να βρίσκεσαι, χρονικά, τόσο κοντά – ακόμα – σε μια τέτοια ημέρα. Ήταν μια εποχή πριν την έλευση της ιδιωτικής σκουπιδοτηλεόρασης, πριν πολλά. Δεν μ’ αρέσει να εξιδανικεύω το παρελθόν, να ξεπλένω τις όποιες ‘αμαρτίες’ του, αλλά τότε δεν περνούσαμε την περισσότερη μέρα μας μπροστά από οθόνες. Kάναμε κι άλλα πράγματα. Σαν παιδί έπαιζα, στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης, στο δρόμο μπροστά από το πατρικό μου, που σήμερα έχει γίνει πεζόδρομος αλλά με τόσα αυτοκίνητα πάνω του που δεν μπορείς όχι να τρέξεις, ούτε να καλοπερπατήσεις. Όλοι έχουν από ένα αυτοκίνητο τουλάχιστον. Αλλά δεν ξέρουν που να πάνε, πώς να ξεφύγουν. Τότε δεν ήταν τόσα πολλά τα αυτοκίνητα στην Αθήνα, αλλά η διαφυγή ήταν σαφώς ευκολότερη. Δεν υπήρχε και το ίντερνετ, αυτό το υπέροχο εργαλείο που σε κάνει να περνάς μίζερες, μοναχικές ώρες καμπουριαστός μπροστά από ένα κομπιούτερ, όπως καλή ώρα δακτυλογραφώντας αυτές τις γραμμές. Δεν υπήρχαν ούτε κινητά, για να βρίσκεσαι εύκολα με τους φίλους σου. Όμως θυμάμαι να βρισκόμασταν ευκολότερα. Με τον παλιότερό μου φίλο, έχουμε πάνω από χρόνο να βρεθούμε. Aνά πάσα στιγμή μπορούμε, βλέπετε, να στείλουμε μηνυματάκι από το κινητό για κάποια χρόνια πολλά. Αλλά δεν φεύγει ποτέ αυτό το ρημαδομήνυμα, δεν έμαθα και ποτέ να πληκτρολογώ μηνύματα σ’ αυτή την ανόητη μικροσυσκευή, που σαν φούρνος μικροκυμάτων μαγειρεύει γρήγορες, ‘εύκολες’ ανθρώπινες επαφές. Τι θέλω να πω, με όλη αυτή τη ‘γκρίνια’; Το Πολυτεχνείο, η ζωντανή αυτή γενιά που πήρε τη ζωή της στα χέρια και κλείστηκε μαζί της πίσω από κάγκελα με πανό και συνθήματα, αφήνοντάς την εκεί σε κάποιες περιπτώσεις, δεν είναι σήμερα εδώ. Το ‘Εδώ Πολυτεχνείο’, δεν παίζει. Το Πολυτεχνείο ήταν εκεί, μαζί με όλα όσα το πλαισίωναν. Καιρός να δούμε το δικό μας εδώ και τι στο καλό θα κάνουμε μ’ αυτό. Δεν χρειάζεται να κλειστούμε σε κανένα Πολυτεχνείο, αν θέλουμε να δηλώσουμε ‘παρών’. Μπορούμε, για αρχή, να βγούμε από τα σπίτια μας.

Η άνοδος των ασήμαντων

2011-11-15T23:53:00.000+02:00

Σε αυτό το blog δεν σας έχω συνηθίσει σε προσωπικές ιστορίες. Παρότι προσωπικό ημερολόγιο, έχω προτιμήσει να μιλάω για την επικαιρότητα με τρόπο ανοιχτό, δημοσιογραφικό. Σήμερα όμως θα κάνω μια εξαίρεση. Θα διηγηθώ μια προσωπική εμπειρία, πριν μερικούς μήνες. Εργαζόμουν σε μια δουλειά από την οποία παραιτήθηκα πρόσφατα, εξαιτίας εμπειριών όπως η συγκεκριμένη. Πριν περίπου ένα χρόνο, σε κεντρικό αθηναϊκό ξενοδοχείο, είχε προγραμματιστεί μια εκδήλωση. Καθώς είχα κάπως ενεργό ρόλο σε αυτή, είχα καθήκον να κάθομαι μαζί με άλλους σε μια εξέδρα, απ’ την οποία θα εκφωνούνταν κάποιες ομιλίες. Κεντρικός ομιλητής; Ο Άδωνις Γεωργιάδης, οικογενειακός φίλος της εργοδοσίας. Όπως αντιλαμβάνεστε, η προγραμματισμένη παρουσία του στην εκδήλωση αυτή ως κεντρικού ομιλητή είχε προκαλέσει σάλο στους εργαζόμενους και συζητιούνταν για μέρες, με τρόπο μάλλον αρνητικό. Κανείς όμως δεν έλαβε το θάρρος να πει ή να κάνει κάτι, έξω από τα συναδελφικά ‘πηγαδάκια’. Όσοι τυχόν εργάζεστε ή έχετε εργαστεί στον ιδιωτικό τομέα, αντιλαμβάνεστε το γιατί. Ο ‘εργασιακός μεσαίωνας’ για τον οποίο ακούμε συχνά από τα μέσα ενημέρωσης δεν αποτελεί μόνο μια κάπως θλιβερή μεταφορά, αλλά και μια θλιβερή πραγματικότητα για πολλούς ανθρώπους. Φτάσαμε, λοιπόν, στη μέρα της εκδήλωσης. Περιμένοντας, στην εξέδρα, στις θέσεις μας, τον κεντρικό ομιλητή, όσοι είχαμε αυτόν τον ρόλο. Ο οποίος κάποια στιγμή κατέφθασε. Και δεν ήταν αυτό που θα μπορούσε κανείς να περιμένει. Αυτό που είδα να ανεβαίνει στο πόντιουμ για να κάνει την ομιλία του, δεν ήταν ο τηλεοπτικός Άδωνις. Ήταν ένας μετρίου αναστήματος ανθρωπάκος, που δεν θα του έριχνα δεύτερη – ούτε πρώτη, εδώ που τα λέμε – ματιά αν τον έβλεπα στον δρόμο. Όμως κάτι μέσα μου, κάτι που το ένιωθα δυσάρεστο, ξένο, αλλά αναπόφευκτο, με πίεζε να τον κοιτάξω, να του δώσω σημασία, να τον ακούσω. Αυτό το κάτι ήταν ο τηλεθεατής εντός μου, που είχε σχεδόν δίπλα του, με σάρκα και οστά τον Άδωνι Γεωργιάδη: ένα μιντιακό κατασκεύασμα που χρόνια τώρα παρελαύνει από τηλεπαράθυρα, στρογγυλά τραπέζια, γίνεται θέμα συζητήσεων, αντεγκλήσεων, το στόμα αυτό με τη δυνατή, ορμητική φωνή που δύσκολα μπορεί να του σταθεί απέναντι ο οιοσδήποτε. Παρ' όλα αυτά, κάτι βαθύτερα μέσα μου, με έκανε ταυτόχρονα να νιώθω άσχημα. Πολύ άσχημα. Από τη στιγμή που ανέβηκε στο μικρόφωνο και άρχισε να μιλάει, άρχισα, αργά αλλά σταθερά, να χάνω την επαφή μου με την υπόλοιπη αίθουσα. Άρχισα να βυθίζομαι στον εαυτό μου. Και, καθώς βυθιζόμουν, είδα τη ζωή μου να περνάει μπροστά από τα μάτια μου. Με είδα μαθητή του δημοτικού σχολείου, θυμήθηκα την Ελλάδα όπως ήταν τότε, φαντάστηκα και τον συνομήλικό μου Άδωνι μικρό, μαθητή κι αυτόν. Προσπαθούσα, βήμα-βήμα, εποχή την εποχή, παρακολουθώντας τα χρόνια να περνούν νοητά εμπρός μου, να καταλάβω, να εντοπίσω, τι μπορεί να πήγε τόσο στραβά, τόσο λάθος, από τότε μέχρι και σήμερα, ώστε να φτάσω να ζω αυτό που εκείνες τις στιγμές ζούσα. Με απανωτά φλας μπακ, κατέβαλα απελπισμένες προσπάθειες να βγάλω άκρη. Να συνειδητοποιήσω πώς και γιατί αυτός ο νευρώδης ανθρωπάκος ήταν, είχε φτάσει να γίνει ο αναμφισβήτητα σημαντικός εκείνης της βραδιάς και εγώ, μαζί με άλλους αξιόλογους συναδέλφους πίσω του, οι αναμφίβολα ασήμαντοι. Και ύστερα, αφού πέρασε αρκετή ώρα, κάπως σαν καταπραϋντικό έκανα μια σκέψη: ότι ζούμε σε μια εποχή ανόδου της ασημαντότητας. Και, μαζί της, ανόδου των ασήμαντων. Ο άνθρωπος αυτός, πριν λίγες μέρες έγινε υφυπουργός.

Αντριλίκια

2011-11-12T12:39:00.001+02:00

Από όλα όσα ζήσαμε τις τελευταίες δυο εβδομάδες, μια με το θνησιγενές δημοψήφισμα και μια με τις ατελείωτες διαπραγματεύσεις για την εκλογή νέου πρωθυπουργού και κυβέρνησης, ένα μου έμεινε. Κάποιες συμπεριφορές θα έλεγα εξόχως αποκαλυπτικές, που έβγαλαν στην επιφάνεια λύματα τα οποία κυκλοφορούν ανενόχλητα στους υπονόμους των μεγάλων ελληνικών πολιτικών κομμάτων, αλλά σπανίως βγαίνουν στην επιφάνεια. Μόνον σε δραματικές στιγμές, σε συγκυρίες εξαιρετικής έντασης, σε απίθανες περιστάσεις που τα νεύρα τεντώνονται και τα προσχήματα παραγκωνίζονται, τους επιτρέπεται να ‘σκάσουν μύτη’. Τότε και μόνο τότε ο ‘σοσιαλιστικός προοδευτισμός’ της βιτρίνας αφήνει για μερικά κρίσιμα δευτερόλεπτα τη σκηνή στα οθωμανικά και βυζαντινά τρωκτικά των υπογείων του πολιτικού πολυκαταστήματος που εν προκειμένω λέγεται ΠΑΣΟΚ. Ιδίως όταν οι γυναίκες του κόμματος – συγνώμη, κινήματος – τολμήσουν το ασύλληπτο (ασύλληπτο για όσους τις θεωρούν, ‘παραδοσιακά’, domestic animals, μη πολιτικά ζώα, που δεν θα έπρεπε να έχουν δημόσια παρουσία και άποψη): τολμήσουν να αρθρώσουν δικό τους λόγο και, μάλιστα, σε στιγμές που οι άνδρες ‘σύντροφοί’ τους σιωπούν. Τότε, οι τελευταίοι θα σταθούν ανήμποροι να εμποδίσουν να φτάσουν μέχρι τα χείλη τους όσα σιγόβραζαν εντός. Mιλώντας στην ‘καλύτερη’ περίπτωση για ‘καλτσοδέτες’ ή, στη χειρότερη, καταφερόμενοι με βαρύτερους χαρακτηρισμούς εναντίον γυναικών που έσπασαν τον ιδεότυπο της ‘κοπέλας’ η οποία ομορφαίνει με τη διακριτική παρουσία της ένα κατά τα άλλα ανδροκρατούμενο πολιτικό τοπίο (αλλά μέχρι εκεί) και μίλησαν. Πήραν πρωτοβουλίες. Άνοιξαν συζητήσεις. Άλλαξαν ισορροπίες. Ατόπημα ασυγχώρητο, διότι δεν συνάδει με το στερεότυπο της γυναίκας πολιτικού ως απαραίτητου συμπληρώματος για λόγους ‘διαφυλετικής δικαιοσύνης’ στα ψηφοδέλτια των κομμάτων που, άπαξ και εκλεγεί, οφείλει να σιωπά, αιωνίως ευγνώμων για την απόδρασή της από το πατροπαράδοτο habitat της, το σπίτι της ή τα παιδιά της. Αυτό που συνέβη, με άλλα λόγια, ήταν κάτι ανήκουστο. Κάτι εξωπραγματικό. Γι’ αυτό και, ‘δικαιολογημένα’, κάποια κατά τα άλλα ‘προοδευτικά’ στελέχη του ΠΑΣΟΚ βγήκαν από τα ρούχα τους. Δείχνοντας τοις πάσι ότι κάτω απ’ όλα, κάτω από το ‘κεντροαριστερό’ πασοκικό τους περίβλημα, παραμένουν ανεξέλικτοι – και ανεξέλεγκτοι, όταν ανέβει το αίμα στο κεφάλι – Bαλκάνιοι χωριάτες.

Μια πολλαπλώς μεταβατική κυβέρνηση

2011-11-11T12:09:00.020+02:00

Μια βραδυφλεγής ανησυχία στην Ελλάδα αυτές τις μέρες δεν έχει να κάνει με το αν θα καταφέρει η κυβέρνηση Παπαδήμου να σηκώσει τη χώρα από το καναβάτσο που την έχουν ρίξει οι διεθνείς 'οίκοι αξιολόγησης', οι 'δυνατοί' της ΕΕ αλλά και οι ίδιες της οι 'αμαρτίες' του παρελθόντος. Έχει περισσότερο να κάνει με το τι είδους επιλογές θα έχουν οι Έλληνες στις εκλογές της 19ης Φεβρουαρίου - αν και όπως φτάσουμε έως εκεί. Άραγε, μετά από όλα όσα ζήσαμε τα τελευταία δυο χρόνια, το χρεοκοπημένο πολιτικό σύστημα που οδήγησε και στην οικονομική χρεοκοπία της χώρας, έλαβε το 'μήνυμα'; Η κατάρρευση της Ελλάδας ήταν, τελικά, αρκετά δυνατό ηλεκτροσόκ για τους Έλληνες πολιτικούς προκειμένου να αλλάξουν; Και να ανακτήσουν την επαφή τους με την πραγματικότητα - την πραγματικότητα όχι των πολιτικών γραφείων ή του καφενείου της Βουλής;

Το ότι βλέπουμε αυτές τις μέρες κάποιους εξ αυτών να χαίρονται ή ακόμα και να θριαμβολογούν με ανακούφιση για την 'ανταρσία' πενήντα βουλευτών του ΠΑΣΟΚ έναντι της υποψηφιότητας Πετσάλνικου για την πρωθυπουργία αυτής της κυβέρνησης - μια 'ανταρσία' που τελικά οδήγησε στην επιλογή Παπαδήμου - ως τρανή απόδειξη ότι το ελληνικό πολιτικό σύστημα γιατρεύτηκε από την όποια 'ίωση' ενδεχομένως πέρασε και μπορεί ξανά προς τη δόξα να τραβήξει, δεν αφήνει πολλά περιθώρια αισιοδοξίας. Φοβάμαι ότι αν στο δρόμο προς τη 19η του Φλεβάρη δεν προκύψει κάποια πρωτοβουλία 'από τα κάτω', από τους ίδιους τους πολίτες της χώρας, οι Έλληνες πολιτικοί απλώς θα επιβεβαιώσουν τον Δαρβίνο σαν και πολιτικό διανοητή: θα εξακολουθήσουν να προσαρμόζονται διαρκώς καλύτερα σε ένα διαρκώς πιο 'εχθρικό' περιβάλλον, αλλάζοντας κάποια εξωτερικά τους χαρακτηριστικά, που θα τους επιτρέψουν να σταθούν όρθιοι στη μάχη για επιβίωση. Χωρίς ποτέ να αλλάξουν πραγματικά.

Σε αυτό το αδιέξοδο - σε αντίθεση με ό, τι παπαγαλίζουν διάφοροι υποτίθεται ‘σκεπτόμενοι’ πολιτικοί σε τηλεπαράθυρα, ασφαλώς και αντιμετωπίζουν αδιέξοδα οι δημοκρατίες, όπως κάθε υγιές, δυναμικό, ζωντανό πολίτευμα - η απάντηση είναι μια: περισσότερη, βαθύτερη, ριζικότερη δημοκρατία. Μια δημοκρατία του δήμου, των πολιτών, όχι των πολιτικών. Μπορούμε να την επιδιώξουμε; Αν όχι, μας περιμένει ένα ακόμη ‘λευκό’ - στην καλύτερη περίπτωση, αυτή που θα πάμε δηλαδή να ψηφίσουμε - στις εκλογές αυτές της 19ης Φλεβάρη.

Και κάτι ακόμη, που εν μέρει αναιρεί αλλά εν όλω συναιρεί τα παραπάνω. Μακάρι αυτή η κυβέρνηση να αποδειχτεί όχημα διαφυγής από το πολιτικό κατεστημένο που σκιαγράφησα πιο πάνω και μετάβασης σε μια άλλη πολιτική πραγματικότητα, έναν άλλο πολιτικό πολιτισμό. Να αποδειχτεί, δηλαδή, πραγματικά και πολλαπλώς μεταβατική.

Mια θνησιγενής δημοκρατία

2011-11-06T16:05:00.012+02:00

‘Έλληνες, σας ευχαριστούμε’. Ο 40χρονος Νικολά Ντεµοράν, διευθυντής της γαλλικής εφηµερίδας 'Liberation', σε συνέντευξή του στο 'Βήμα της Κυριακής' τάσσεται σαφώς υπέρ της απόφασης Παπανδρέου για δηµοψήφισµα και ευχαριστεί τους Έλληνες που θύμισαν, στους λαούς της Ευρώπης, ότι εκτός από την ευρωζώνη, εκτός από τις χρηματαγορές, υπάρχει και κάτι που λέγεται δημοκρατία. ‘Εµείς στη “Liberation”’, λέει, ‘ερµηνεύσαµε την ως τώρα στάση του ελληνικού λαού ως αντίδραση στη διακυβέρνηση της χώρας από τους τεχνοκράτες της Ευρώπης και του ∆ΝΤ. Γιατί κάποια στιγµή πρέπει επιτέλους να µπορεί να αποφασίζει ο ίδιος ο λαός για την τύχη του.’

Για τον κύριο Ντεμοράν ‘η κύρια αρετή του ακυρωµένου πλέον δηµοψηφίσµατος είναι ότι µας υπενθυµίζει πως δεν µπορούµε να αναβάλλουµε αιωνίως την εφαρµογή της δηµοκρατίας, η οποία είναι το µόνο µέσον για να ξεπεράσουµε την κρίση. Η δηµοκρατία δεν αποτελεί κίνδυνο. Το δηµοψήφισµα αυτό δεν θα διεξαχθεί, αλλά θα έχει θέσει µε τρόπο θορυβώδη το ερώτηµα τι είναι δηµοκρατία.' Και απευθύνει το εξής μήνυμα στους Έλληνες: 'είστε πρωτοπόροι στην κρίση αυτή και υφίστασθε πρώτοι τις πιο τραγικές συνέπειές της. Είστε οι πρώτοι που θέτετε το ερώτηµα τι σηµαίνει δηµοκρατία και οι πρώτοι που δίνετε την απάντηση. Και γι’ αυτό σας ευχαριστούµε. Σας ευχαριστούµε πολύ!’.

Νομίζω ο κύριος Ντεμοράν ξέρει πολύ καλά, όπως οφείλει να ξέρει κάθε σκεπτόμενος άνθρωπος στην εποχή μας, ότι καπιταλισμός και δημοκρατία δεν κάνουν, ποτέ δεν έκαναν, καλή παρέα. Και ότι όταν συγκρούονται, όπως με τόσο έντονο τρόπο στην ελληνική κρίση με την αφορμή του δημοψηφίσματος, οφείλουν, όσοι πιστεύουν περισσότερο στη δημοκρατία απ’ ό, τι στον σύγχρονο αφηνιασμένο καπιταλισμό, να πάρουν και το μέρος της. Κάτι που, κατά τρόπο τραγικό, δεν έπραξε κανείς στην Ελλάδα: τόσο τηλεδημοσιογράφοι σε τηλεπαράθυρα όσο και πολιτικοί από όλα σχεδόν τα κόμματα την εβδομάδα που πέρασε καθόρισαν τη συνολική στάση του ελληνικού λαού καταφερόμενοι, με οργισμένες φωνές, από το πρωί μέχρι το βράδυ εναντίον του ‘απονενοημένου διαβήματος’ που λεγόταν δημοψήφισμα. Σαφώς και το δημοψήφισμα αυτό θα έπρεπε να είχε ήδη γίνει. Σαφώς και το timing, δηλαδή, δεν ήταν και το καλύτερο. Η δημοκρατία, αν θέλετε, μπήκε κάπως αργά στο παιχνίδι. Θα ήταν, όμως, αυτό το δημοψήφισμα, μια δημοκρατική διέξοδος για μια Ευρωπαϊκή Ένωση που έχει περιέλθει σε αδιέξοδο, που έχει επιτρέψει στο ΔΝΤ να μπαίνει με τα τσαρούχια, θα έλεγε κανείς, σε ευρωπαϊκές χώρες, βάζοντας σε δεύτερη μοίρα τους λαούς και τις κυβερνήσεις τους. Και βάζοντας σε ακόμη πιο δεύτερη μοίρα, όπως δείχνει ο τρόπος που συμπεριφέρθηκαν στις Κάννες Σαρκοζί και Μέρκελ στον Έλληνα πρωθυπουργό - με συμπαραστάτες και ενθουσιώδεις χειροκροτητές ολόκληρο το πολιτικομιντιακό σύστημα της Ελλάδας -, αυτό που λέμε δημοκρατία. Άραγε, χρειαζόταν ο κύριος Ντεμοράν για να μας υπενθυμίσει ότι, παρότι ζούμε στον τόπο που γεννήθηκε η δημοκρατία και δη η άμεση δημοκρατία, έχουμε ξεχάσει τι μπορεί να σημαίνει; Προφανώς και ναι.

Για το δημοψήφισμα και κάποιες σκέψεις για το 'μετά'

2011-11-02T10:25:00.013+02:00

Νομίζω ότι από προχθές ζούμε, στην Ελλάδα, ψυχοπαθολογικές καταστάσεις. Απ' τη μια σύσσωμη η αντιπολίτευση και αμέτρητοι απλοί πολίτες εδώ και δυο χρόνια χαλάνε τον κόσμο διαμαρτυρόμενοι για τα μνημόνια, την Τρόικα, το ένα, το άλλο, σε σημείο η χώρα να κλυδωνίζεται, οδηγώντας πολλούς στη μετανάστευση. Απ' την άλλη μόλις ο Γιώργος Παπανδρέου τους είπε 'ορίστε, αποφασίστε μόνοι σας τι θέλετε', με το σκεπτικό ότι όπως παραδέχεται και η αντιπολίτευση όσα μας προτείνουν οι Βρυξέλλες είναι δεδομένα, ανεξαρτήτως ποια κυβέρνηση έχουμε, ξαναχαλάνε τον κόσμο. Και 'κούρεμα' δεν θέλουν και να αποφασίσουν μόνοι τους τι θέλουν δεν θέλουν. Τώρα μάλιστα θυμήθηκαν ότι δεν είναι... 'ειδικοί' οι Έλληνες πολίτες να αποφασίσουν για ένα τέτοιο ζήτημα ('ναι ή όχι στο κούρεμα και όσα αυτό φέρνει'). Αλλά, μέχρι χθες, μια χαρά είχαν αποφασίσει (μέχρι χθες ήταν 'ειδικοί' άραγε;) ότι το 'κούρεμα' ή οτιδήποτε άλλο ήταν λάθος, εξου και οι απεργίες, καταλήψεις, διαδηλώσεις, μούντζες έξω από το Κοινοβούλιο και όσα άλλα.

Να διευκρινίσω το αυτονόητο: δεν τα λέω αυτά υπερασπιζόμενος την κυβέρνηση Παπανδρέου, άλλωστε ποτέ στην ζωή μου δεν υπήρξα ψηφοφόρος του ΠΑΣΟΚ. Απλώς έχω την εδραιωμένη πεποίθηση ότι η οιαδήποτε άλλη κυβέρνηση στη θέση της δεν θα έκανε κάτι τραγικά διαφορετικό. Σε αυτήν την κυβέρνηση έπεσε ο κλήρος να χειριστεί την χρεοκοπία μιας ολόκληρης χώρας και έχει να αντιμετωπίσει έναν αλλοπρόσαλο (ως συνήθως) λαό και μια αντιπολίτευση που ακόμα και τώρα λειτουργεί αντιπολιτευτικά, θεωρώντας ότι αυτή η κατά τα άλλα τέλεια χώρα, που όλα αυτά τα χρόνια λειτουργούσε σαν καλοκουρδισμένο ρολόι, χρεοκόπησε λόγω του... ΠΑΣΟΚ και των πολιτικών Παπανδρέου. Ήρθε νομίζω η ώρα, επιτέλους, να σοβαρευτούμε. Και να αναλάβουμε την ευθύνη των εαυτών μας, των κυβερνήσεών μας, της χώρας.

Και κάποιες σκέψεις για το 'μετά' αυτού του φαντασματικού δημοψηφίσματος: βλέποντας αυτή την εβδομάδα οργισμένες ομιλούσες κεφαλές σε τηλεπαράθυρα να δικάζουν, να καταδικάζουν, να ανησυχούν, να κινδυνολογούν, να εσχατολογούν, να ιδρώνουν και να ξεϊδρώνουν με ρυθμούς πολυβόλου, ένιωσα, όσο ποτέ πριν, θλίψη γι’ αυτή τη χώρα. Βλέποντας πολιτικούς όλων των κομμάτων να αρχίζουν μόνον τώρα, δειλά δειλά και κάτω από την απίστευτη πίεση των απρόσμενων περιστάσεων, να αρθρώνουν έναν λόγο όχι εντελώς κούφιο, όχι πέρα για πέρα ανούσιο, συνειδητοποίησα την τραγική μικρότητα του πολιτικού συστήματος της Ελλάδας: με χτύπησε κατάμουτρα, σα χαστούκι. Παλιότερα, όταν ζούσα για ένα διάστημα της ζωής μου στην Αγγλία, είχα μια φίλη, Ελληνίδα, που δίσταζε να επιστρέψει: έλεγε ότι στην Ελλάδα δεν προλαβαίνεις να σκεφτείς. Είχε δίκιο. Δεν προλαβαίνεις, διότι δεν σ’ αφήνουν τα οργισμένα τηλεπαράθυρα. Δεν προλαβαίνεις, διότι σου αδειάζουν από τα μέσα προς τα έξω το κεφάλι από σκέψεις αοριστολόγοι πολιτικοί, που ακούγοντάς τους χάνεις την αίσθηση της πραγματικότητας, των γύρω σου, του ίδιου σου του εαυτού αν δεν προσέξεις. Βλέποντας τις ομιλούσες τηλεοπτικές κεφαλές των ημερών στοχευμένες κατευθείαν στο να μην αφήσουν κανέναν να προλάβει να σκεφτεί ήρεμα, συντεταγμένα, βλέποντας πολιτικούς μόνον σήμερα να επιτρέπουν στον λόγο τους να παρεισφρήσει λίγη, τόση δα ουσία κατ’ εξαίρεση θα έλεγε κανείς, λόγω των απίθανων συνθηκών (για να επιστρέψουν στην αοριστολογία φαντάζομαι με την επαναφορά στην ‘ομαλότητα’), με έζωσαν μαύρες σκέψεις. Παρότι φύσει αισιόδοξος, βλέπω τα περιθώρια να στενεύουν. Όχι λόγω της τραγικής κατάστασης της χώρας, της κρίσης αυτής καθεαυτής. Αλλά εξαιτίας της ανελέητης εξορίας της νηφάλιας, ψύχραιμης, συγκροτημένης σκέψης που τόσο απαιτείται, ιδίως σε τέτοιες περιστάσεις. Και της αντικατάστασής της από άναρθρες κραυγές σε στιγμές που, ιδίως δημόσια πρόσωπα, τηλεοπτικά η πολιτικά, θα έπρεπε να ζυγίζουν, να μετράνε δυο και τρεις φορές κάθε λέξη πριν βγει απ’ το στόμα τους. Αντί όμως αυτού του ζυγισμένου, σταθμισμένου, ισορροπημένου λόγου βλέπεις μια νευρωσική έκφραση, έναν λόγο τρικυμιώδη, ασυνάρτητο. Ας ελπίσουμε ότι έστω και την ύστατη στιγμή κάποιοι, κάπου, κάπως, θα αναλογιστούν τις ευθύνες τους.

Ω, ουάου, ω ουάου, ω ουάου

2011-10-31T14:55:00.006+02:00

Αυτές ήταν οι τελευταίες λέξεις του Στιβ Τζομπς, σύμφωνα με την αδερφή του, όπως τις μετέφερε στα παγκόσμια μέσα ενημέρωσης. Θα μπορούσαν να είναι και οι τελευταίες λέξεις μιας ανθρωπότητας που έχει αναγάγει την τεχνολογία σε απόλυτη αξία και τους ανθρώπους της σε απόλυτα ινδάλματα. Μέχρι και τα τέλη του περασμένου αιώνα – μέχρι και το 1989, σημειολογικά – ο δυτικός τουλάχιστον πολιτισμός χαρακτηριζόταν από μια σύγκρουση ιδεών, κοσμοαντιλήψεων, οραμάτων, που τον δίχαζαν, τον ενέπνεαν, τον έκαναν εν πάση περιπτώσει να παρουσιάζει ένα κάποιο ενδιαφέρον σαν πολιτισμός. Από την πτώση του ‘υπαρκτού σοσιαλισμού’ και δώθε οι ιδεολογικές διαμάχες παραχώρησαν τη θέση τους σε διαμάχες εταιριών κατασκευής κινητών τηλεφώνων, ηλεκτρονικών υπολογιστών, αυτοκινήτων, τηλεοράσεων πλάσμα, για το ποιος θα ‘βγει μπροστά’. Η οραματική, καινοτόμος, ρηξικέλευθη σκέψη που γέννησε ιδεολογίες, πολιτικά, κοινωνικά, μουσικά, καλλιτεχνικά κινήματα, έδωσε τη θέση της στην οραματική, καινοτόμο, ρηξικέλευθη τεχνολογία. Και τέθηκε οριστικά και αμετάκλητα στις υπηρεσίες της. Είκοσι δυο χρόνια καλπάζοντος καπιταλισμού, που έμεινε μόνος, χωρίς αντιπάλους, σε ένα ρινγκ να καμαρώνει τους κοιλιακούς του, άφησαν την ανθρωπότητα μόνη σε έναν ωκεανό ηλεκτρονικών συσκευών με όλo και πιο χοντρά βιβλιάρια οδηγιών. Ο ανθρώπινος λόγος περνάει, διηθίζεται μέσα από λογιών ηλεκτρονικά κυκλώματα, καλώδια, οθόνες, πληκτρολόγια, για να καταλήξει, απαλλαγμένος από ενοχλητικά κομμάτια ζωντανής σκέψης, να ρέει υγρός, ελεύθερος, εξυμνώντας τα μέσα που του επιτρέπουν να υπάρχει και τους κατασκευαστές τους. Οι βιτρίνες των καταστημάτων Apple, στη Νέα Υόρκη, εξακολουθούν να θυμίζουν μικρούς βωμούς. Εκατομμύρια ανθρώπων που οι ζωές τους άλλαξαν από ένα κινητό τηλέφωνο καταρρέουν συναισθηματικά μπροστά στη φωτογραφία του ιδρυτή της Apple. Στην εποχή του ύστερου καπιταλισμού, του υστερικού πλέον καπιταλισμού, η τεχνολογία έχει γίνει η κυρίαρχη ιδεολογία μετά το τέλος των ιδεολογιών, η κυρίαρχη μονοθεϊστική θρησκεία μετά την κρίση των θρησκειών. Και ο μακαρίτης ήταν ένας από τους προφήτες της.

Σοκ και δέος

2011-10-30T14:06:00.013+02:00

Οι παρελάσεις, μαθητικές και στρατιωτικές, αποτελούν έναν ανόητο, στρατοκρατικό θεσμό, κατάλοιπο περασμένων εποχών. Παρ’ όλα αυτά, με τα χρόνια οι Έλληνες τις αγκάλιασαν, τις δέχτηκαν σαν κομμάτι της καθημερινότητάς τους, μετατρέποντάς τις σε μια χρυσή ευκαιρία να καμαρώνουν σαν γονείς τα βλαστάρια τους με φωτογραφικές μηχανές στα χέρια ή να χαζεύουν τις ‘ένοπλες δυνάμεις’ τους γεμάτοι εθνική υπερηφάνεια. Φέτος, όμως, αυτό το ανάλαφρο, ‘οικογενειακό’ κλίμα διαταράχτηκε από εκδηλώσεις οργής απέναντι στους ‘επίσημους’. Και ήταν κάτι το αναμενόμενο. Οι ‘επίσημοι’ αποτέλεσαν ‘κόκκινο πανί’ για απογοητευμένους, πληγωμένους από τα πρωτοφανή μέτρα λιτότητας της κυβέρνησης και την όλη πορεία της χώρας πολίτες. Όπως συμβαίνει σε καθημερινή σχεδόν βάση με γιαουρτώματα ή αποδοκιμασίες όπου βρεθεί εκπρόσωπος της κυβέρνησης ή του πολιτικού συστήματος εν τω συνόλω του. Αυτό που δεν ήταν τόσο αναμενόμενο ήταν οι αντιδράσεις των ‘επισήμων’. Δηλαδή των παριστάμενων στις παρελάσεις πολιτικών. Έδειξαν να θίγονται, μέχρι και να σοκάρονται, από όσα συνέβησαν. Και αυτό διότι στην αντίληψή τους κάποιοι θεσμοί, κάποιες τελετές, κάποια σύμβολα, θα έπρεπε να παραμένουν στο απυρόβλητο ακόμη και υπό τις δυσκολότερες συνθήκες κρίσης, ακόμη και σε μια υπό κατάρρευση χώρα. Προφανώς βάζουν το ιδεατό έθνος που λέγεται Ελλάδα και τις παρωχημένες, μιλιταριστικές μορφές εορτασμού των επετείων του, πάνω από την πραγματική χώρα με το ίδιο όνομα. Και αυτή τους η στάση πραγματικά προκαλεί εντύπωση: ότι δηλαδή σε μια εποχή παγκοσμιοποίησης όπου σύνορα, εθνικές μυθοπλασίες, πατριωτικά ιδεώδη, περνάνε σε δεύτερη μοίρα, αφήνοντας την πρωτοκαθεδρία στην ανεμπόδιστη, διασυνοριακή ανταλλαγή ιδεών, τεχνολογιών, απόψεων, οι Έλληνες πολιτικοί, ακόμη και οι ‘προοδευτικοί’ ανάμεσά τους, δείχνουν να έχουν τόσο ψηλά τη φαντασιακή κατασκευή που λέγεται ‘πατρίδα’ και κάποια θεμελιακά τελετουργικά της όπως οι επετειακές μαθητικές ή στρατιωτικές παρελάσεις. Ψηλότερα ακόμη και από τους πραγματικούς κατοίκους αυτής της μυθοποιημένης πατρίδας που, δυσαρεστημένοι με τις πολιτικές τους ελίτ, ‘χάλασαν’ τις φετινές παρελάσεις. Oι αντιδράσεις τους καταμαρτυρούν ότι πολλοί εξ αυτών έχουν χάσει την επαφή τους με μια ελληνική κοινωνία που, παρά τις γνωστές παθογένειες και αγκυλώσεις της, τρέχει. Ζει στην εποχή της: στην εποχή του διαδικτύου, των νέων τεχνολογιών, της παγκοσμιοποιημένης γνώσης, της ρέουσας, γρήγορης πληροφόρησης, της αμφισβήτησης ιδεολογημάτων, στεγανών, ταμπού. Ή, με άλλα λόγια, ότι τους έχει ξεπεράσει, ότι τους έχει αφήσει πίσω η αμείλικτη πραγματικότητα. Γι’ αυτό και πιο ενοχλητικό από το ‘χάλασμα’ των παρελάσεων, πιο ενοχλητικό από το ότι εξακολουθούν να γίνονται στρατιωτικές και μαθητικές παρελάσεις σε μια ευρωπαϊκή χώρα εν έτει 2011, ήταν το σοκ και δέος των αιφνιδιασμένων εθνοπατέρων της χώρας αυτής από τα όσα συνέβησαν στις φετινές παρελάσεις. Διότι έδειξε ότι βρίσκονται εκτός τόπου και, κυρίως, εκτός χρόνου.

‘Κουρεμένοι’ αλλά με τα ίδια μυαλά

2011-10-28T10:57:00.015+03:00

‘Kούρεμα’, λοιπόν. Σα να λέμε, φτηνά τη γλιτώσαμε. Και προς το παρόν δε χρεοκοπεί η χώρα. Ή έτσι λέμε. Άραγε τι μαθήματα πήραν οι Έλληνες φτάνοντας στο χείλος του γκρεμού; Τι σκέφτηκαν γινόμενοι ο περίγελος της υφηλίου; Τι αναρωτήθηκαν βλέποντας ένα ολόκληρο μοντέλο πολιτικό, οικονομικό, κοινωνικό, πάνω στο οποίο στηρίχτηκε η χώρα τους τα τελευταία 40 χρόνια να αποτυγχάνει οικτρά; Τι ένιωσαν βλέποντας παθογένειες, αγκυλώσεις δεκαετιών που κακοφόρμιζαν να τους στρέφουν τον έναν εναντίον του άλλου, να οδηγούν σε κοινωνική διάλυση, σε μαρμαροπόλεμο στο κέντρο της πρωτεύουσας, σε κύματα μετανάστευσης; Πολύ φοβάμαι ότι δεν πήραν κανένα απολύτως μάθημα, ότι δεν σκέφτηκαν, δεν αναρωτήθηκαν, δεν ένιωσαν το παραμικρό. Αλλά, αντιθέτως, κάποιοι αυτές τις μέρες θα θριαμβολογούν μέσα τους, που για μια ακόμη φορά οι πολιτικάρες μας κορόιδεψαν επιτυχώς τους κουτόφραγκους της ΕΕ για να συνεχίσουν να μας δανείζουν. Αν μάλιστα την πετύχουν οι εθνοπατέρες (και οι ευρωπατέρες) τη διατύπωση στο νέο μνημόνιο και δε φανεί η αυστηρή επιτήρηση σαν αυστηρή επιτήρηση, η κηδεμονία σαν κηδεμονία (άσχημη λέξη η κηδεμονία, θέλει προσοχή), πάλι, σε ένα-δυο χρόνια, τους ίδιους πολιτικούς θα καμαρώνουν, τα ίδια κόμματα θα ψηφίζουν, που τους γλίτωσαν από τα χειρότερα, πουλώντας φύκια για μεταξωτές κορδέλες στα συνεταιράκια των Βρυξελλών. Άλλωστε, ο ίδιος ο πρόεδρος του ΛΑΟΣ Καρατζαφέρης, εκφράζοντας ατόφιο το λαϊκό αίσθημα, ‘παραδέχτηκε’ την υπουργάρα Οικονομικών Βενιζέλο ότι μπορεί, ο κερατάς, ‘να πουλήσει άμμο σε Βεδουίνους, ψυγεία σε Εσκιμώους’ (υπάρχει μεγαλύτερη καταξίωση για Έλληνα πολιτικό;). Και, με αυτό το σκεπτικό, ο ίδιος λαός που σήμερα τους γιαουρτώνει όχι μόνο θα τους ξαναψηφίσει στις επόμενες εκλογές, αλλά θα τους βγάλει και το καπέλο που κατάφεραν να ξελασπώσουν τη χώρα ‘δουλεύοντας’ τους χαζοβιόληδες Ευρωπαίους. Εθνικά υπερήφανος, που έχει τέτοιους μάγκες να κυβερνούν. Κατάφεραν, οι παικταράδες, να ξεγελάσουν τους κομπλεξικούς – διότι ως γνωστόν όταν αυτοί σκαρφάλωναν στα δέντρα για βελανίδια εμείς, cool από τα γεννοφάσκια μας, φιλοσοφούσαμε αραχτοί κάτω από ελαιόδεντρα – πλην ματσωμένους λαούς της βορειοδυτικής Ευρώπης για να συνεχίσουν να βάζουν το χέρι στην τσέπη. Τα κορόιδα.

Mακρυνίτσα

2011-10-26T09:12:00.010+03:00

Επειδή βαρέθηκα να ακούω για ‘κουρέματα’, χρεοκοπίες και άλλα… ευχάριστα, απέδρασα για πολύ λίγες μέρες στο φθινοπωρινό, μυστηριακό Πήλιο. Οι άνθρωποι εκεί, σε έναν άλλο κόσμο: ίσως τελούν υπό τη νοητή προστασία των μυθικών Κενταύρων, ίσως η απαράμιλλη φυσική ομορφιά τους έχει δια παντός αιχμαλωτίσει στους δικούς της κόσμους, όπου δε χωράνε μιζέριες, άγχη, σενάρια. Όπως και να ’χει, αφήνοντας το Βόλο ζωσμένο στα πρωινά σύννεφα, ανεβαίνοντας μέχρι την Πορταριά και περπατώντας στη γειτονική Μακρυνίτσα, απ’ όπου έρχονται και οι φωτογραφίες, νιώθεις ότι αφήνεις τα εγκόσμια και τα προβλήματά τους πίσω. Τα καλύτερα, εννοείται, έμειναν εκτός κάμερας. Αλλά κι αυτά τα ολίγα στιγμιότυπα ενός μαγικού βουνού, ενός χωριού σκαρφαλωμένου σε μια του πλαγιά που κοιτά αφ’ υψηλού τον Παγασητικό, βάλσαμο.

Περιδιαβαίνοντας.

Λουλουδάτο παράθυρο.

Πίσω από τα σύννεφα, ο Βόλος.

Σπίτια του χωριού καθρεφτίζονται στον καθρέφτη της φύσης: μια λιμνούλα στρωμένη πλατανόφυλλα.

Μακρυνιτσιότισσα γάτα.

'Ανθρωπιστές' πολλών ταχυτήτων

2011-10-25T15:41:00.000+03:00

Με αφορμή όσα κοσμογονικά συμβαίνουν στην Λιβύη αυτόν τον καιρό, εντύπωση μου κάνει το πόσο θίχτηκαν κάποιοι στην Ελλάδα (θίχτηκαν τα 'ανθρωπιστικά' τους αισθήματα, θα έλεγε κανείς) από τον πραγματικά απάνθρωπο θάνατο ενός αιμοσταγούς παράφρονα δικτάτορα, όπως ο Μουαμάρ Καντάφι. Θεώρησαν τα όσα υπέστη ο πρώην 'ισχυρός άνδρας' της Λιβύης σημάδια επιστροφής σε μια προνεωτερική βαρβαρότητα, που δεν αρμόζει στον πολιτισμένο πλανήτη μας, που δεν εκφράζει την εποχή μας. Ενώ την ίδια στιγμή, όχι στη μακρινή Λιβύη αλλά δίπλα στην πόρτα τους, φαινόμενα όπως:

α) ο μαρμαροπόλεμος στο κέντρο της Αθήνας,

β) το καθημερινό ανελέητο λυντσάρισμα - που περιλαμβάνει βρίσιμο, γιαούρτωμα ή 'απλώς' ξύλο - δημοκρατικά εκλεγμένων πολιτικών (και όχι δικτατόρων) κάθε κόμματος, απόχρωσης, κοπής, που όλοι μαζί δεν φτάνουν τον Καντάφι ούτε στο μικρό του νυχάκι στην εγκληματική του φυσιογνωμία, σε παραφροσύνη, σε διαφθορά, σε μονομανία, σε εκμετάλλευση ενός ολόκληρου λαού,

γ) ο κουκουλοφορισμός, χαρακτηριστικό σύμπτωμα της προπολιτικής κατάστασης στην οποία βρίσκεται η Ελλάδα,

τους αφήνουν παγερά αδιάφορους. Και τα ανθρωπιστικά τους αισθήματα, που τόσο βασανίστηκαν από τον απαίσιο θάνατο ενός τρομερού δικτάτορα, άθικτα. Έχω την εντύπωση, με όλα αυτά, ότι είμαστε ένας λαός, πώς να το πω, ολίγον τι ανισόρροπος. Λαός με επιλεκτική μνήμη, με επιλεκτικές ευαισθησίες, με εξαρτημένα αντανακλαστικά. Και με εντελώς λάθος διεθνείς 'φίλους' ή 'στρατηγικούς συμμάχους', όπως ο μακαρίτης o Καντάφι. Ή ο 'Ρουμάνος ηγέτης' (έτσι τον έλεγαν, στα αλησμόνητα 80ς, τα δελτία ειδήσεων όταν τον επισκεπτόταν ο πατέρας του σημερινού πρωθυπουργού) Νικολάε Τσαουσέσκου. Ή (στα 90ς) ο 'αδερφός Σέρβος' Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς. Όλοι τους βρήκαν τραγικό τέλος. Και όλοι τους βρήκαν στην Ελλάδα έναν αξιόπιστο σύμμαχο.

Πολύπλευρες απώλειες

2011-10-20T22:53:00.012+03:00

Σε κάθε πόλεμο υπάρχουν παράπλευρες απώλειες. Σε έναν άτυπο εμφύλιο πόλεμο, όπως αυτός που ζει η Ελλάδα αυτές τις δύσκολες μέρες, υπάρχουν πολύπλευρες απώλειες: απώλειες από την κάθε πλευρά. Σήμερα ήταν ένας οικοδόμος του ΠΑΜΕ, από την πλευρά δηλαδή του εργατικού ‘λαϊκού κινήματος’, που πέθανε από ανακοπή στο Σύνταγμα. Την προπερασμένη άνοιξη ήταν τρεις σε μια τράπεζα στη Σταδίου. Κάηκαν ζωντανοί. Αυτοί ήταν από την πλευρά των εργαζομένων που έτυχε να εργάζονται σε λάθος μέρος τη λάθος στιγμή: ήταν δηλαδή από την πλευρά των ‘άσχετων’. Ενδιάμεσα συνάντησαν το θάνατο και διάφοροι αστυνομικοί, που τους έλαχαν τα ‘αμαρτωλά’ Εξάρχεια για τις βάρδιες τους. Αυτοί ήταν από την πλευρά των ‘μπάτσων’, των μισητών ‘μαντρόσκυλων’ του ‘συστήματος’. Πριν περίπου τρία χρόνια πυροβολήθηκε και πέθανε ο Αλέξης Γρηγορόπουλος, ένας δεκαπεντάχρονος. Αυτός ήταν από την πλευρά των, ας πούμε, ‘αμφισβητιών’ νεαρών, που στο ένα τους, το βίαιο άκρο, μπορεί κάποιοι να πετάξουν μια βόμβα μολότοφ και στο άλλο, το πιο συνηθισμένο, να οργανώσουν καταλήψεις σε κάποιο σχολείο. Το τραγικό, με όλες αυτές τις πολύπλευρες απώλειες, ήταν ότι δεν ήταν πολύπλευρες. Διότι δεν υπήρχαν, ούτε υπάρχουν, πλευρές. Ήταν σκέτες απώλειες, ‘σκέτοι’ θάνατοι. Θάνατοι ανθρώπων όπως εσύ, όπως εγώ. Διότι σε αυτά τα δύσκολα χρόνια μιζέριας, εξαθλίωσης που ζούμε, όλοι στο ίδιο καζάνι βράζουμε. Όλοι στην ίδια πλευρά είμαστε: του χαμένου. Αλλά όταν βράζεις στο ίδιο καζάνι με τόσο πολύ κόσμο, όταν βλέπεις τριγύρω τόσο συνωστισμό, δεν το θες. Δεν σου αρέσει. Θες να βράζεις σε ένα δικό σου, ολόδικό σου καζάνι: στο ατομικό σου καζάνι. Και να βλέπεις τον κάθε άλλον να βράζει στο δικό του. Και αν εκεί, στο καζάνι του, τον βρει κάποια στιγμή ο θάνατος, ήταν επειδή διάλεξε λάθος ‘πλευρά’. Ή τον διάλεξε η λάθος ‘πλευρά’.

Χαμένες ευκαιρίες - αναδημοσίευση

2011-10-20T11:38:00.007+03:00

Ένα μεγάλο στοίχημα, στην μεταπολεμική Ευρώπη, ήταν η ανασυγκρότηση, η ανασύσταση μιας κοινωνίας πολιτών στις χώρες-δορυφόρους της πρώην ΕΣΣΔ (Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών: τέσσερις λέξεις-ψέματα, έλεγε ο Κορνήλιος Καστοριάδης, διότι επρόκειτο για μια 'ένωση' επιβεβλημένη με τη βία, η οποία έλαβε χώρα στη Ρωσία μετά την περιθωριοποίηση των αρχικών σοβιέτ, των εργατικών δηλαδή συμβουλίων και μετά τη συγκέντρωση της εξουσίας στην κεντρική επιτροπή του κομμουνιστικού κόμματος, όπου ο 'σοσιαλισμός' - όπως τον καταλάβαινε ο Καστοριάδης - είχε χάσει κάθε νόημα, σε ένα πολιτικό σύστημα που πόρρω απείχε απ' το να λέγεται δημοκρατικό). Ήταν ένα στοίχημα δύσκολο, αβέβαιο, χρονοβόρο. Διότι ύστερα από δεκαετίες ανελευθερίας, καταβύθισης της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, πώς θα περίμενε κανείς οι εκεί άνθρωποι να ξαναγίνουν άνθρωποι; Και μάλιστα, όχι μόνο άνθρωποι, αλλά πολίτες;

Την κατάρρευση των κομμουνιστικών καθεστώτων το 1989 ακολούθησαν σαρωτικές πολιτικές, οικονομικές, πολιτιστικές αλλαγές στις χώρες αυτές. Και η κατεύθυνση που αυτές πήραν έδειξε ότι, δυστυχώς, αυτό που οραματίζονταν οι άνθρωποι εκεί ήταν δεν ήταν τίποτα περισσότερο από μια επιστροφή στον καπιταλισμό, στην οικονομία της αγοράς και τη μαζική κατανάλωση που τόσο είχαν στερηθεί. Ο πολιτικός κυνισμός, η λατρεία των υλικών αγαθών, η εμπορευματοποίηση του ερωτισμού - που δυστυχώς σε κάποιες απ' αυτές τις χώρες όπως και στην ίδια τη Ρωσία βρήκε πρόσφορο, 'παρθένο' έδαφος, μετατρέποντας τις σε εξαγωγείς λευκής σαρκός -, πήραν γοργά τη θέση του φόβου και της ανελευθερίας που επικρατούσαν πριν. Όλα αυτά σημαίνουν ότι χάθηκε το στοίχημα; Οπωσδήποτε χάθηκε μια μοναδική, ανεπανάληπτη ευκαιρία να δημιουργηθεί εκεί, μετά το σαρωτικό '89, κάτι καινούργιο. Κάτι άλλο.

Ένα άλλο στοίχημα που θα μπορούσε να είχε μπει ήταν η δημιουργία, στην Ελλάδα, μιας κοινωνίας πολιτών, απαρτιζόμενης από συνειδητοποιημένους πολίτες και όχι πελάτες δυο μεγάλων κομμάτων εξουσίας και του κράτους που αυτά είχαν στα χέρια τους - πελάτες που εδώ και δυο χρόνια βλέπουμε να απεργούν, να κάνουν καταλήψεις, να κλείνουν δρόμους, να απειλούν και να βρίζουν ζητώντας από την ‘εταιρεία’ που λέγεται ελληνικό κράτος και που ετοιμάζεται να βαρέσει κανόνι τα ‘κεκτημένα’ τους. Αλλά το στοίχημα αυτό ποτέ δεν τέθηκε ως τέτοιο. Όπως και στις πρώην κομμουνιστικές χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης, αυτό που έπιασε γερές ρίζες στην χώρα αυτή των διορισμών και των επιδομάτων, των κλειστών επαγγελμάτων και του κρατικοδίαιτου επιχειρείν, ήταν ένας παρακμιακός, μαϊμουδίστικος καπιταλισμός της μαζικής κατανάλωσης, της μαζικής τηλεόρασης, της πολιτικής απάθειας, της νυχτερινής πίστας, του iPhone. Χωρίς τις παραμικρές θεσμικές ή άλλες δικλείδες ασφαλείας που θα προστάτευαν τη χώρα από την ολική κατάρρευση, που θα άπλωναν ένα δίχτυ ασφαλείας κάτω απ' τα πόδια της, σε περίπτωση που αυτός ο τυφλοσούρτης την έβγαζε στον γκρεμό.

H Ελλάδα ήταν μια ακόμη χαμένη ευκαιρία να γεννηθεί στην προικισμένη με ιδανικές κλιματολογικές συνθήκες, με μπόλικα πακέτα Ντελόρ και Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης, με εκατομμύρια θαυμαστές ανά την υφήλιο λόγω του ένδοξου αρχαίου παρελθόντος της χώρα κάτι άλλο. Κάτι που θα ξέφευγε από την αυστηρή προτεσταντική ηθική των Βορειοευρωπαίων. Αλλά και από την ενθουσιώδη, άνευ όρων επιστροφή στις αγκάλες του καπιταλισμού των στερημένων Κεντροευρωπαίων. Κάτι τo αληθινά θαυμάσιο.

ΥΓ: Aναδημοσιεύεται ως ανταπόκριση σε αυτό.

Όταν δεν σταματάς μπροστά σε τίποτα

2011-10-19T12:06:00.014+03:00

Ένα πράγμα που ανέκαθεν με ενοχλούσε αφόρητα ήταν η άλωση, η εκπόρθηση του φρουρίου που λέγεται οικογένεια, που λέγεται παιδί, από τη δικτατορία του lifestyle και τους μισθοφόρους της. Με ενοχλούσε διότι αποδείκνυε περίτρανα ότι η άνοδος της ασημαντότητας, η επέλαση της φτήνιας που μέσα από την τηλεόραση εισδύει στις ζωές, στις προσωπικότητες ανυποψίαστων τηλεθεατών, ακόμα και στις βαθύτερες πτυχές τους, δεν έχει, δεν είχε ποτέ, ούτε ιερό ούτε όσιο. Και δεν αφήνει, ούτε άφηνε ποτέ, τίποτα όρθιο. Αφορμή για να τα πω αυτά, το άκουσμα ότι παρουσιάστρια της μοναδικής εκπομπής της ιδιωτικής τηλεόρασης που ασχολείται με τη μητρότητα, με την οικογένεια, με το παιδί, προσφέροντας συμβουλές σε γυναίκες που ετοιμάζονται να γίνουν μητέρες, δεν θα είναι κάποια παιδοψυχολόγος, παιδαγωγός, παιδίατρος. Θα είναι μια ομολογουμένως επιτυχημένη παρουσιάστρια 'πρωινάδικου'. Μια κυρία που προφανώς επελέγη για τη συγκεκριμένη εκπομπή βάσει των ίδιων κριτηρίων που την έφτασαν, σκαλί-σκαλί, στην πρωινή τηλεοπτική δόξα: ψηλά πόδια, εν γένει 'μοντελίστικη' εμφάνιση, ξανθό μαλλί, επιτυχημένο τηλεοπτικό ζευγάρωμα με άλλον παρουσιαστή, χαζοχαρούμενη πόζα. Και η οποία πρόσφατα απέκτησε και το τυπικό προσόν για να παρουσιάζει μια εκπομπή που απευθύνεται σε γονείς, μελλοντικούς ή μη, γύρω από το πώς να μεγαλώσουν τα παιδιά τους: έγινε και μανούλα. Να τη χαίρεται τη μητρότητα, να χαίρεται τον αντρούλη της και συμπαρουσιαστή της, να χαίρεται την επιτυχημένη τηλεοπτική της καριέρα ως 'πρωινατζού'. Αλλά τα παιδιά, η οικογένεια, οι γονείς, που επιπλέον τόσο δοκιμάζονται σε αυτή τη δύσκολη εποχή, τι της φταίνε; Τι έφταιξαν των υπευθύνων του σταθμού και επέλεξαν ένα τέτοιο πρόσωπο για μια τέτοια εκπομπή – μια εκπομπή που θα μπορούσε να αποτελεί νησίδα ανθρωπιάς και πολιτισμού σε ένα ισοπεδωμένο τηλεοπτικό τοπίο; Δυστυχώς, με αυτή την είδηση, επιβεβαιώνεται η πεποίθησή μου ότι όσο τα πολιτιστικά εγκλήματα, που διαπράττονται εδώ και περισσότερα από είκοσι χρόνια από την ελληνική ιδιωτική τηλεόραση, παραμένουν ατιμώρητα, ελλείψει ενός ΕΣΡ για την ποιότητα των προσφερόμενων προγραμμάτων, τόσο θα χειροτερεύουν – έχοντας διαρκώς πιο αθώα, πιο ανυποψίαστα, πιο τραγικά θύματα.

Και αν δεν υπάρξει επόμενη κυβέρνηση;

2011-10-18T13:25:00.025+03:00

Έβλεπα χθες σε μια τηλεοπτική αναμέτρηση τον πρώην υπουργό Οικονομικών της ΝΔ Γιάννη Παπαθανασίου να λέει, απέναντι στον διάδοχό του Γιώργο Παπακωνσταντίνου, ότι το ποιος έφταιξε περισσότερο για την τωρινή κρίση στη χώρα θα το κρίνει ο λαός στις επόμενες εκλογές. Δεν μ' αρέσει να κινδυνολογώ, αλλά μου έκανε εντύπωση η βεβαιότητα του κου Παπαθανασίου ότι θα υπάρξει επόμενη κυβέρνηση, μετά τη σημερινή. Bλέπω πιθανότερο, αν συνεχιστεί η παρούσα κατάσταση, την κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ να τη διαδεχτεί μια γαλλογερμανική επιτροπή διαχειρίσεως του ελληνικού ζητήματος, όταν αποδειχθεί για τα καλά πια ότι οι ελληνικές κυβερνήσεις αδυνατούν να τα βγάλουν πέρα με αυτά που υπέγραψαν με τους Ευρωπαίους 'εταίρους' τους. Αναστέλλοντας επ' αόριστον το δικαίωμα των Ελλήνων να κυβερνώνται από κυβερνήσεις που οι ίδιοι επέλεξαν, από τη στιγμή μάλιστα που απεδείχθη ότι τα τελευταία 35 χρόνια οι επιλογές τους ήταν το λιγότερο καταστροφικές: για τους ίδιους, για την ελληνική οικονομία, αλλά κατ' επέκταση και για την ΕΕ, που αγόγγυστα χρηματοδοτούσε αυτή τη χώρα για να 'αναπτυχθεί'. Και επιστρέφοντας την Ελλάδα, που γεννήθηκε ως προτεκτοράτο των μεγάλων δυνάμεων της εποχής της Επανάστασης, στις συνθήκες στις οποίες γεννήθηκε και 'ανδρώθηκε' ως έθνος-κράτος.

Ένα άλλο ενδεχόμενο, κάπως μακρινότερο από αυτό ενός γαλλογερμανικού άξονα διευθέτησης του ελληνικού ζητήματος, είναι ένας γενικευμένος κοινωνικός ξεσηκωμός. Ένας ξεσηκωμός τυφλός και κουτσός, όπως δηλαδή περίπου συμβαίνει τα τελευταία δυο χρόνια. Λέω τυφλός, διότι κανείς ακριβώς δεν ξέρει ποιοι φταίνε για τα σημερινά χάλια της χώρας πέραν των συνήθων υπόπτων πολιτικών, κανείς δεν ξέρει πώς θα έπρεπε να αντιμετωπιστεί η κρίση αυτή και, το κυριότερο, κανείς δεν μπορεί να φανταστεί μια άλλη Ελλάδα με λιγότερο και καθαρότερο κράτος, με περισσότερη καινοτομία και λιγότερο αναρχοσυνδικαλισμό. Και λέω κουτσός, εξαιτίας αυτής ακριβώς της έλλειψης κοινωνικής συνοχής: μιλάμε για μια κατακερματισμένη κοινωνία που αδυνατεί να συγκροτήσει και να υποστηρίξει μια ενιαία άποψη για το πώς έχουν τα πράγματα πέραν του τραγικά ανεπαρκούς 'έξω οι κλέφτες', που αρνείται πεισματικά να κάνει την αυτοκριτική της για τις πελατειακές της συνήθειες, για την εκτεταμένη φοροδιαφυγή βαθιά στους κόλπους της, για την αποξένωσή της, μια κοινωνία που περιορίζεται σε οικονομίστικα αιτήματα γύρω από μισθούς και επιδόματα, αδυνατώντας να αρθρώσει έναν συνολικότερο λόγο, να διατυπώσει ένα σφαιρικότερο αίτημα αλλαγής του κοινωνικοπολιτικού αλλά και πολιτισμικού τοπίου στην Ελλάδα. Σε αυτή την περίπτωση ενός τέτοιου ξεσηκωμού η Ελλάδα θα μπορούσε να μετατραπεί σε μια ευρωπαϊκή Κούβα, κλεισμένη στον εαυτό της και τις αξίες της. Αυτοκτονικά μεν, 'με το κεφάλι ψηλά' δε.

Και στη μια και στην άλλη περίπτωση, θολό παραμένει το τι είδους κυβέρνηση και μέσα από τι είδους διαδικασίες, θα μπορούσε να διαδεχθεί τη σημερινή. Αλλά, σε κάθε περίπτωση, ας διευκρινίσω το εξής: αν σε κάποιους φαίνεται εφιαλτικό το σενάριο είτε της προσάρτησης της χώρας σε έναν γαλλογερμανικό άξονα που θα αποφασίζει για τις τύχες της είτε της απομόνωσης και Κουβανοποίησής της, προσωπικά μου φαίνεται εφιαλτικότερο αυτό μιας επόμενης κυβέρνησης Νέας Δημοκρατίας με τον Αντώνη Σαμαρά πρωθυπουργό.

Ένα τηλεφώνημα, ένα τόσο δα τηλεφώνημα

2011-10-14T17:56:00.010+03:00

Το καλοκαίρι του 2000 από την Αγγλία, όπου ζούσα τότε, έπρεπε να έρθω για ένα συνέδριο στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα στην Κρήτη, στο Ρέθυμνο. Όταν, λοιπόν, ήρθε ο καιρός πήρα, για να κατέβω στην πατρίδα, μια μεταμεσονύκτια πτήση τσάρτερ. Έφτασα μέσα στη νύχτα στο αεροδρόμιο του Ηρακλείου και ξημερώθηκα εκεί, περιμένοντας να φύγει το πρώτο λεωφορείο της ημέρας για Ρέθυμνο. Ύστερα, παίρνοντας το λεωφορείο, θυμάμαι ότι ήταν μια διαδρομή κουραστική, ότι ανεβοκατεβαίναμε βουνά, ατελείωτα βουνά. Ίσως βέβαια και να μην ήταν ακριβώς έτσι, ίσως να έφταιγε η εν συγκρίσει επίπεδη Αγγλία, που με είχε κάνει να ξεσυνηθίσω τις βουνοτοπιές. Εν πάση περιπτώσει, όταν κάποια στιγμή φτάσαμε κακήν κακώς στο Ρέθυμνο, ήμουν κατάκοπος. Σέρνοντας τη βαλίτσα μου κατέβηκα, περπατώντας, από εκεί που μας είχε αφήσει το λεωφορείο μέχρι την παραλία. Εκεί βρήκα ένα ψιλικατζίδικο και μπήκα για να κάνω ένα τηλεφώνημα σε μια γυναίκα που είχα κλείσει ένα ενοικιαζόμενο δωμάτιο. Στο ψιλικατζίδικο ήταν μια κοπελίτσα, που, αφού έκανα το τηλεφώνημα, αρνήθηκε χαμογελαστή όταν έκανα να την πληρώσω. Αφήνοντάς με έκπληκτο και συγκινώντας με, αστραπιαία και βαθύτατα. Διότι ήταν κάτι, αυτό, που δεν θα συνέβαινε ποτέ μα ποτέ στην Αγγλία από την οποία ερχόμουν. Ένα δωρεάν τηλεφώνημα, που μου το πρόσφερε κάποια άγνωστη που προφανώς - τώρα που το σκέφτομαι - είχε δει σε τι κακό χάλι βρισκόμουν και λυπήθηκε να μου πάρει λεφτά για ένα τόσο δα πραγματάκι. Για ένα τηλεφώνημα. Κάνοντάς με να σκεφτώ, βγαίνοντας και παίρνοντας το δρόμο για το ενοικιαζόμενο δωμάτιό μου, ότι στην Ελλάδα, στην Κρήτη, στο Ρέθυμνο, στην παραλία της όμορφης αυτής πόλης, στο ψιλικατζίδικο εκείνο, υπήρχε ακόμα η δυνατότητα για μια ζεστή, ανθρώπινη, μη τυποποιημένη επαφή ανθρώπου με άνθρωπο. Μια δυνατότητα, που είχε χαθεί ανεπιστρεπτί στην αχανή και βροχερή Αγγλία. Άραγε, υπάρχει ακόμα; Αν ναι, καιρός να την ξαναθυμηθούμε.

Ξένοι στην ίδια χώρα

2011-10-11T13:13:00.039+03:00

Πόσα μπορεί να σε ενώνουν με άλλα έντεκα εκατομμύρια ανθρώπους; Πόσα μπορεί να σε συνδέουν με έναν Φωτόπουλο που ουρλιάζει για μειώσεις σε μισθούς που δεν έχεις δει ούτε στα όνειρά σου; Ή με υπαλλήλους υπουργείων που κάνουν καταλήψεις στα υπουργεία τους για περικοπές σε αποδοχές που βλέποντάς τις ζαλίζεσαι; Πόσα μπορεί να μοιράζεσαι με εβδομήντα εφτά 'συμπολίτες' που έκρυβαν σχεδόν 2 δισεκατομμύρια 'μαύρα' ευρώ σε τραπεζικούς λογαριασμούς και χιλιάδες άλλους που φοροδιαφεύγουν συστηματικά και αμετανόητα για να μην πιαστούν 'κορόιδα'; Πώς ένιωθες όταν παρότι δεν είχες ποτέ ακριβό κινητό με σύνδεση σε κάποια εταιρία κινητής τηλεφωνίας, ποτέ πιστωτική κάρτα ή άλλα καταναλωτικά αξεσουάρ, έβλεπες ανθρώπους πολύ μικρότερούς σου με ένα BlackΒerry και iPhone στα χέρια να πίνουν φραπεδιά στο καφε-μπαράκι παραδίπλα, συζητώντας σε ποια 'πίστα' θα ξεσκάσουν το βράδυ με το γονικό χαρτζηλίκι; Πώς νιώθεις όταν οδηγώντας βλέπεις όλους τους άλλους να σκοτώνονται να εξυπηρετήσουν κάποιον που πάει να στρίψει παράνομα; Πώς ήταν να έχεις γείτονα τον πενηντάρη συνταξιούχο που μπήκε από κάποιο πρασινομπλέ παράθυρο σε κάποια ΔΕΚΟ και βγήκε από το ίδιο παράθυρο χωρίς να δουλέψει ποτέ στη ζωή του; Πώς ήταν όταν έχανες τη δουλειά σου βλέποντας άλλους που είχαν μπει στην ίδια δουλειά με γνωριμία (και όχι τυχαία όπως εσύ) να μένουν, παρότι δεν πολυκουράζονταν; Πώς νιώθεις για τον ‘Αγανακτισμένο’ πρώην εργοδότη σου που χωρίς να το ξέρεις δεν σου είχε κολλήσει ποτέ ένσημα; Πώς ένιωσες όταν βγάζοντας βόλτα το παιδί σου με το καροτσάκι η κυρία με το ίμπιζα σου έκλεινε τη διάβαση; Οπωσδήποτε μοιράζεσαι μαζί τους, βρίσκεσαι μαζί τους εγκλωβισμένος σε μια φούσκα επίπλαστης ευζωίας που τώρα σκάει. Επίπλαστης, γιατί ζούσατε σε μια χώρα που οι βιομηχανίες της έκλειναν η μια πίσω από την άλλη, που γινόταν όλο και λιγότερο ανταγωνιστική, που άρχισε από κάποια στιγμή και ύστερα να γεμίζει κομμωτήρια, μπουτίκ, σουβλατζίδικα, σχολές οδηγών, καφέ-μπαρ, μαγαζιά, μαγαζιά, μαγαζιά. Και που παρ' όλα αυτά εξακολουθούσε να καταναλώνει, να δανείζεται, να επιδεικνύεται, να ουρλιάζει στα γήπεδα, να παρκάρει στα πεζοδρόμια, να μαυρίζει στις παραλίες. Έχοντας, στο τιμόνι, 'δικούς της' ανθρώπους, που δεν ήθελαν να τη στεναχωρούν, που την άφηναν να βουλιάζει - που την άφηναν να βυθίζεται σε ένα τεράστιο ψέμα. Οι ευθύνες τους, τεράστιες. Αλλά μόνον αυτών;

ΥΓ: Το ποστ συνοδεύεται από το υπέροχο I Don't Blame You (διότι δεν κατηγορώ κανέναν για τίποτα, όσο κι αν κάτι τέτοιο φαίνεται να βγάζει το ποστ) της Cat Power (aka Chan Marshall)...

Η κατάληψη της κατάληψης ω εγκατάλειψη

2011-10-08T11:28:00.016+03:00

Αυτό τον καιρό, όπως συνηθίζεται από το 1988 που θυμάμαι ως μαθητής τότε τις 'δικές μας' καταλήψεις, πολλά σχολεία τελούν υπό κατάληψη. Όπως και τώρα, έτσι και τότε, θολό μου ήταν το ποιοί, πώς και γιατί αποφάσιζαν αυτές τις καταλήψεις. Θυμάμαι, μαθητής, το βλέπαμε κάπως σαν παιχνίδι: επιδεικνύαμε τα βιβλία μας στους 'πορτιέρηδες' της κατάληψης για να μας αφήσουν να μπούμε στο σχολείο. Και ύστερα, αφού δεν είχαμε και πολλά να κάνουμε σε ένα ερημωμένο, υπό κατάληψη σχολείο, περιμέναμε να τελειώσει η κατάληψη για να ξαναξεκινήσουν τα μαθήματα. Η προσωπική μου αίσθηση ήταν μιας, ας πούμε, υποχρεωτικής κοπάνας, την οποία ως τέτοια βίωνα καταπιεστικά, σαν καταναγκαστική απραξία: δεν καταλάβαινα γιατί θα έπρεπε να χάνουμε σχολείο, δεν 'έπιανα' την 'πολιτική' διάσταση του πράγματος. Ίσως διότι θεωρούσα ότι ήταν κάπως νωρίς, στα δεκαεφτά μου, να αφήσω τετράδια και βιβλία για να βγω στην 'πολιτική' δράση. Και νομίζω ήταν. Ένα παιδί αυτής ή και μικρότερης ηλικίας δεν θα έπρεπε να υποχρεώνεται να λειτουργεί σαν μεγάλος - για τον απλούστατο λόγο ότι δεν διαθέτει αυτόνομη, αφηρημένη, αυτόφωτη σκέψη την οποία ακριβώς το βοηθά ή θα έπρεπε να το βοηθά να διαμορφώσει το σχολείο. Ένα παιδί δεν θα έπρεπε να παίζει τον μεγάλο, όσο κι αν οι όποιοι μεγάλοι αποδεικνύονται ανίκανοι να σταθούν στο ύψος των ευθυνών τους.

Από εκείνη την εποχή, πέρασαν πάνω από είκοσι χρόνια. Και η δευτεροβάθμια εκπαίδευση έχει μετατραπεί σε έναν ελέφαντα, που η πλάτη του έχει καλυφθεί από παράσιτα, που ζουν απ' αυτόν: φροντιστήρια, ιδιαιτεράδες, καλοθελητές κάθε είδους. Παράσιτα που βγήκαν απ' αυτό το ίδιο σύστημα, αδυνατώντας να βιοποριστούν με 'έντιμους' τρόπους. Με μεγάλους χαμένους, εκτός από τους εξαναγκασμένους στη δεύτερη δουλειά καθηγητές, τα παιδιά, που παρακολουθούν δυο σχολεία αντί για ένα. (Όποιον γονιό και αν ρωτήσεις, παιδιού στο Γυμνάσιο ή το Λύκειο, θα σου πει ότι το μάθημα γίνεται όχι στο σχολείο, αλλά στα φροντιστήρια. Στο σχολείο τα παιδιά πάνε, όταν πάνε, για να δώσουν το τυπικό παρόν σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που ξέρουν ότι μπάζει από παντού.) Και με μεγάλους όχι απλώς χαμένους αλλά απελπισμένους, τους γονείς, που αυτό το δεύτερο σχολείο που λέγεται φροντιστήριο το πληρώνουν αδρά. Αν πράγματι θέλουν τα παιδιά αυτά, που τρέχουν από το ένα σχολείο στο άλλο, να αλλάξουν τα πράγματα, ας κάνουν καταλήψεις όχι στα σχολεία τους, αλλά στα φροντιστήρια. Εκεί δηλαδή που πραγματικά παίζεται το παιχνίδι: εκεί που υποχρεώνονται να πληρώνουν για μια κατά τα άλλα δημόσια και δωρεάν παιδεία, προκειμένου να μάθουν πέντε γράμματα. Διότι τα σχολεία, αυτόν τον καιρό, αυτά τα είκοσι και πλέον χρόνια, δεν βρίσκονται υπό κατάληψη. Βρίσκονται υπό εγκατάλειψη.

Ένας θησαυρός στο σκοτάδι

2011-10-06T11:46:00.005+03:00

Καταλείπω την κινητήν και ακίνητον περιουσίαν και άπαντα τα δικαιώματά μου εκ της εκδόσεως των έργων μου, τόσον εν Ελλάδι όσον και εν τη αλλοδαπή, εις την σύζυγόν μου Ελένην το γένος Κωνσταντίνου Σαμίου. Μετά τον θάνατον της συζύγου μου η εναπομένουσα περιουσία μου να περιέλθει εις τους φυσικούς μου κληρονόμους.

Αυτά τα λόγια άφησε ο Νίκος Καζαντζάκης σαν οδηγούς για την τύχη του έργου του, φεύγοντας από τον μάταιο τούτο κόσμο. Αφήνοντας μαζί μεγάλα προβλήματα γύρω από την εξάπλωση, τη διάχυση του απίστευτου εύρους αλλά και βάθους πνευματικού κεφαλαίου που κληροδοτούσε στην ανθρωπότητα. Το κυριότερο πρόβλημα ως προς την ζωή του καζαντζακικού έργου μετά τον θάνατο του δημιουργού του, έχει ονοματεπώνυμο: λέγεται Πάτροκλος Σταύρου, υιοθετημένος γιος της χήρας του Καζαντζάκη και αποκλειστικός κάτοχος των πνευματικών δικαιωμάτων των έργων του μεγάλου Κρητικού. Ο οποίος έχει αναθέσει τις Εκδόσεις Καζαντζάκη στον σύζυγο της κόρης του, εκπαιδευτή καταδύσεων στο επάγγελμα (!). Με άλλα λόγια, ένας θησαυρός λογοτεχνικός, ποιητικός, φιλοσοφικός ανυπολόγιστης αξίας βρίσκεται αυτή τη στιγμή στα χέρια ανθρώπων που εκ των πραγμάτων αδυνατούν να τον αναδείξουν όπως θα του άξιζε. Διότι το καζαντζακικό opus, όπως συμβαίνει και με ελάχιστες άλλες περιπτώσεις - τον Κωνσταντίνο Καβάφη, τον Κορνήλιο Καστοριάδη, τη Μαρία Κάλλας και μερικές ακόμη μετρημένες στα δάχτυλα προσωπικότητες - δεν αποτελεί ελληνική κτήση. Αλλά παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά. Δεν ανήκει στην Ελλάδα και στους εν Ελλάδι πνευματικούς κληρονόμους του μεγάλου αυτού, νιτσεϊκού πνεύματος που λεγόταν Καζαντζάκης και που όταν βρουν ελεύθερο χρόνο από τις καταδύσεις μπορεί να ασχοληθούν μαζί του, αλλά στην υφήλιο. Διότι η Ελλάδα δεν εξαντλείται στον ήλιο και στη θάλασσα του καλοκαιριού της αλλά λάμπει, ακτινοβολεί και μέσα από τα πνεύματα που άνθισαν κάτω απ' αυτό τον εκτυφλωτικό ήλιο, που άπλωσαν τα φτερά τους πέρα κι απ' τις καταγάλανές της θάλασσες. Θα συμφωνήσω λοιπόν με τον βουλευτή κύριο Βούρο ότι ναι, σε αυτές τις δύσκολες ώρες χρειαζόμαστε τους - πιθανόν λιγοστούς αλλά δυνατούς - φάρους μας σε όλην τους τη φωτεινότητα, για να δείξουν ή μάλλον να θυμίσουν ότι η Ελλάδα δεν τελειώνει ούτε αρχίζει στα Greek statistics, στη χωριάτικη σαλάτα, στις δηλώσεις Πάγκαλου. Και τους χρειαζόμαστε, αυτούς τους φάρους, περισσότερο από ποτέ.

Όταν γίνεσαι πονοκέφαλος κάποιου γραφειοκράτη

2011-10-01T09:50:00.008+03:00

Με αφορμή κάποιες ωραίες σκέψεις ενός Βοστωνέζου φίλου, μερικές ελαφρώς ασύντακτες δικές μου σκέψεις γύρω από την συντεταγμένη χρεοκοπία που λέγεται ότι έρχεται στη χώρα. Όπως ορθώς επισημαίνει ο φίλος που προανέφερα:

Είναι πλέον πασιφανές πώς παρόλες τις διεθνείς διαβεβαιώσεις, σημαντικές αλλαγές δεν μπορούν να γίνουν απο μέσα. Η αντίδραση του κόσμου ειναι λογική, συχνά μερικώς ιδεολογική, αλλά το βραχυκύκλωμα ειναι κυρίως δομικό. Το "σύστημα ΠΑΣΟΚ" και η Ελλάδα που δημιούργησε εχουν πάθει δομική ηλεκτροπληξία σε όλα τα επίπεδα.

Αυτή η δομική ηλεκτροπληξία, η επικράτησης μιας χαώδους σύγκρουσης όλων με σχεδόν όλους οφείλεται νομίζω στην απουσία, όπως έλεγα και πιο πρόσφατα, στην Ελλάδα, μιας ώριμης, σύγχρονης κοινωνίας πολιτών που να μπορεί να σταθεί απέναντι σε κράτος και αγορές υπεύθυνα, συντεταγμένα, αποφασιστικά, βάζοντας τις δικές της προτεραιότητες. Αντ’ αυτής κυριάρχησε και απλώθηκε σε όλα τα κοινωνικά στρώματα μια κοινωνία πελατών, ψηφοφόρων των δυο κυρίως μεγάλων κομμάτων που μεταπολιτευτικά νέμονταν μονοπωλιακά την κυβερνητική εξουσία. Μια κοινωνία πελατών που έμαθε και εθίστηκε σε μια ανίερη συνδιαλλαγή με την εξουσία αυτή και το κράτος που διαχειριζόταν: σας δίνουμε την ψήφο μας και με τη σειρά σας μας διορίζετε, μας εξυπηρετείτε, μας βγάζετε άδειες, μας δίνετε επιδοτήσεις, επιδόματα, κλειστά επαγγέλματα.

Εγκλωβισμένη σε αυτή την βαθιά πελατειακή σχέση, η ελληνική κοινωνία, ως κοινωνία πελατών, αδυνατεί να δεχθεί τις βαθιές αλλαγές που της προτείνονται για έναν απλούστατο λόγο: όπως κάθε πελάτης που σέβεται τον εαυτό του, έχει πληρώσει και πληρώνει σε ψήφους εδώ και τριάντα πέντε χρόνια όλους αυτούς, που σήμερα προσπαθούν να της επιβάλλουν όσα δεν μπόρεσαν ή δεν τόλμησαν όλα αυτά τα χρόνια. Και, ως πελάτης, περιμένει αυτά που της υποσχέθηκαν: μια συνέχιση δηλαδή του παλαιού καθεστώτος. Όταν όμως βλέπει ότι όχι μόνο δεν λαμβάνει τα υποσχεθέντα αλλά υποχρεώνεται ως κοινωνία να πληρώσει σπασμένα δικά της και των πολιτικών της ‘πατέρων’ δεκαετιών - να πληρώσει τα σπασμένα αυτής της σπασμένης, αλλοτριωμένης σχέσης με την πολιτική της ελίτ και τις κυβερνήσεις της -, γίνεται, όπως αναμενόταν, πυρ και μανία.

Ανίκανη, η κοινωνία αυτή, να συγκροτηθεί έστω και τώρα, έστω και την ύστατη στιγμή, στοιχειωδώς σαν κοινωνία σκεπτόμενων και όχι φιλοτομαριστών πολιτών οργανωμένων σε συντεχνίες και συνδικαλιστικές φατρίες, οδηγείται με μαθηματική ακρίβεια στο χάος. Απόστρατοι, φοιτητές, υπάλληλοι υπουργείων, ταξιτζήδες, εργαζόμενοι σε μέσα μεταφοράς, φορτηγατζήδες, εφοριακοί και πολλοί άλλοι ενωμένοι σαν μια ασυνάρτητη, αλλά αποφασισμένη πελατειακή γροθιά, διεκδικούν τα ‘κεκτημένα τους’. Και θα συνεχίσουν να τα διεκδικούν ακόμα και μετά την ολική κατάρρευση του κράτους από το οποίο όλα αυτά τα χρόνια ψώνιζαν. Εκτός αν τους προλάβουν οι ‘γαλλογερμανοί υπαλληλίσκοι’, όπως τους λέει και ο Βοστωνέζος φίλος, που για εντελώς δικούς τους λόγους προστασίας από το ελληνικό ναυάγιο θα φροντίσουν να γίνουν όλα καθαρά και τακτοποιημένα. Με μια μικρή, τοσοδούλα απώλεια: η Ελλάδα να χάσει την εθνική της κυριαρχία. Και να γίνει ένα προτεκτοράτο των ‘μεγάλων’ της ΕΕ μέσα στην ίδια την ΕΕ, ένας ακόμη πονοκέφαλος για κάποιους ήδη πονοκεφαλιασμένους Ευρωπαίους γραφειοκράτες.

Μπαμπά γιατί με χτύπησε;

2011-09-28T11:16:00.008+03:00

Στη φωτογραφία βλέπουμε έναν πατέρα με το τρομαγμένο κοριτσάκι του στην αγκαλιά, αντιμέτωπους με τα ΜΑΤ. Σαφές το μήνυμα: ανυπεράσπιστος βιοπαλαιστής οικογενειάρχης απέναντι στην αστυνομική κτηνωδία, που βγήκε να διαμαρτυρηθεί για τα σκληρά κυβερνητικά μέτρα και βρέθηκε αντιμέτωπος με την ωμή κρατική καταστολή. Αν όμως το ψάξεις το πράγμα λίγο, αν πάρουμε δηλαδή τα πράγματα απ’ την αρχή – αν λέω, διότι στην Ελλάδα προτιμούμε να τα παίρνουμε απ’ το… τέλος προς την αρχή – θα μάθουμε, από το πρωτοσέλιδο δημοσίευμα της Ελευθεροτυπίας κάτω από τη φωτογραφία του κοριτσιού ή μάλλον της ‘μικρής Μελίνας’, ότι:

O πατέρας της, ο Ηλίας Βρεττάκος, μπορεί να είναι αντιπρόεδρος της ΑΔΕΔΥ, όμως στο Σύνταγμα την Κυριακή βρέθηκε χωρίς τη συνδικαλιστική του ιδιότητα. «Ηρθαμε οικογενειακά». Αφορμή για την αναίτια επίθεση που δέχτηκαν ήταν «απλά ότι βρισκόμασταν εκεί», όπως καταγγέλλουν και τα μέλη του κινήματος «Δεν Πληρώνω» που διοργάνωναν τη συγκέντρωση διαμαρτυρίας.

Ο αντιπρόεδρος της ΑΔΕΔΥ δηλαδή κατέβηκε την Κυριακή οικογενειακά με τη γυναίκα του και τα παιδιά του στο Σύνταγμα. Άφησε τη συνδικαλιστική του ταυτότητα στο σπίτι (Κυριακή άλλωστε), για να διεκδικήσει το δικαίωμά του, παρότι δημόσιος υπάλληλος, αμειβόμενος δηλαδή από το ελληνικό κράτος, να ‘Mην Πληρώνει’ διόδια, φόρους και άλλα τέτοια ‘χαράτσια’ στο ίδιο αυτό κράτος που τον πληρώνει. Και που την ίδια στιγμή, όλως συμπτωματικώς, καταρρέει οικονομικά. Πήγε δηλαδή αυτός ο άνθρωπος στο Σύνταγμα για να διεκδικήσει το δικαίωμά του να βάλει το λιθαράκι του στην κατάρρευση του κράτους-εργοδότη του μη πληρώνοντας φόρους και διόδια. Ενώ πριν λίγες μέρες, ως αντιπρόεδρος της ΑΔΕΔΥ, μπορεί να διαμαρτυρόταν – και θα διαμαρτυρόταν, η δουλειά του ως συνδικαλιστή αυτή είναι – για τις μειώσεις μισθών, τις απολύσεις, τις ‘εφεδρείες’ που επιβάλλει στον ίδιο και στους συναδέλφους του δημοσίους υπαλλήλους το ίδιο κράτος, που αδυνατεί να συλλέξει φόρους και διόδια προκειμένου να μπορεί να τους πληρώνει ως εργαζόμενούς του. Σαν να λέμε με το ένα χέρι, και ως αντιπρόεδρος της ΑΔΕΔΥ, ωρύομαι που το κράτος δεν μπορεί πλέον να με συντηρήσει ως εργαζόμενό του ως όφειλε και με το άλλο, ως πατέρας με το κοριτσάκι του αγκαλιά μπροστά στα ΜΑΤ, έχοντας φροντίσει να αφήσω τη συνδικαλιστική μου ιδιότητα σπίτι, αρνούμαι να του πληρώσω τους αναλογούντες σε εμένα και την οικογένειά μου φόρους. Και, στη ‘διαμαρτυρία’ αυτή, παίρνω μαζί μου, προφανώς για ένα μάθημα αγωγής του πολίτη που ‘Δεν Πληρώνει’ παρότι πληρώνεται από το κράτος ο ίδιος, και την κόρη μου. Τα συμπεράσματα, δικά σας. Το δικό μου; Εκεί που τελειώνει η λογική, αρχίζει η Ελλάδα.

Κοινωνία πολιτών ή κοινωνία πελατών;

2011-09-19T12:41:00.012+03:00

Η παρούσα φάση στην οποία βρέθηκε η Ελλάδα απαιτεί όσο ποτέ στο παρελθόν να γίνουν ρωμαλέες μεταρρυθμίσεις στην λειτουργία του κράτους, της οικονομίας, της αγοράς εργασίας, των πολιτικών κομμάτων. Αλλαγές και μεταρρυθμίσεις που θα βοηθήσουν τη χώρα να ξεπεράσει αγκυλώσεις που την κρατάνε ανεξέλικτη. Αυτές οι αλλαγές και μεταρρυθμίσεις δεν μπορούν να επιβληθούν από το ΔΝΤ, την ΕΕ ή άλλους συγκυριακούς τοποτηρητές. Ούτε και να προωθηθούν τυφλά από κυβερνήσεις. Απαιτούν στοχευμένη, συγκροτημένη δράση 'εκ των έσω', από τους ίδιους τους πολίτες της χώρας, οργανωμένους σε εθελοντικές οργανώσεις, ΜΚΟ ή άλλες μορφές συλλογικής σκέψης και δράσης. Δυστυχώς όμως στην Ελλάδα ποτέ δεν συγκροτήθηκε μια αξιοπρεπής κοινωνία πολιτών: μια κοινωνία δηλαδή απαρτιζόμενη από συνειδητοποιημένους πολίτες, που να μπορούν να σταθούν απέναντι τόσο στο κράτος όσο και στην αγορά, θέτοντας τις δικές τους προτεραιότητες, προβάλλοντας τις δικές τους ανάγκες, ως πολίτες. Αντ' αυτής, οι ψηφοφόροι των δυο κυρίως μεγάλων κομμάτων - και όχι μόνο - συγκρότησαν, μεταπολιτευτικά, μια κοινωνία πελατών: πελατών των δυο κομμάτων εξουσίας για 'διευκολύνσεις' ή 'εξυπηρετήσεις', πελατών του ίδιου του κράτους για επιδοτήσεις, επιδόματα, χρηματοδοτήσεις, πελατών της αγοράς μαζικών καταναλωτικών αγαθών για να επιδοθούν, ελλείψει άλλων ενδιαφερόντων και προτεραιοτήτων, σε εμμονική επιδεικτική κατανάλωση. Αυτό το πελατειακό τρίπτυχο σφράγισε, πολιτικά, κοινωνικά, πολιτιστικά, την μεταπολίτευση, καταδικάζοντας τους πολίτες της χώρας να διαβιούν σε μια χαρακτηριστικά αβαθή, ασυνάρτητη κοινωνική πραγματικότητα, έρμαιο των συγκυριών - και των συντεχνιών. Μια τέτοια κοινωνία όχι πολιτών αλλά πελατών, που αδυνατεί να διαμορφώσει ρεύματα, τάσεις, αιτήματα μεταρρυθμίσεων, ώστε να υποχρεώσει πολιτικούς και κόμματα να κινηθούν μαζί της προς άλλες κατευθύνσεις από αυτές που το κράτος και η αγορά επιβάλλουν, μοιραία βουλιάζει. Ή εκφυλίζεται σε ένα συνοθύλευμα μικροσυμφερόντων, που αναπόφευκτα αναδύονται, αναλαμβάνοντας πρωταγωνιστικό ρόλο σε 'αγώνες' μεμονωμένους, ιδιοτελείς, εν τέλει αντικοινωνικούς. Μπορεί αυτή η κοινωνία, που ποτέ δεν έγινε πολιτών, αλλά προτίμησε την εύκολη λύση των πελατειακών σχέσεων, να διασωθεί από το οικειοθελές ναυάγιο στο οποίο οδηγήθηκε από τις ίδιες της τις επιλογές;

Μια κρίση όχι σαν όλες τις άλλες

2011-09-17T19:21:00.011+03:00

Όλοι τα τελευταία δυο χρόνια στην Ελλάδα μιλάνε για την περίφημη κρίση χρεοκοπίας που μας βρήκε. Δεν γλυτώνεις από την χρεοκοπολογία, όπου και να κρυφτείς. Αργά ή γρήγορα, θα ακούσεις τα ίδια και τα ίδια: πώς μας έφτασαν οι πολιτικοί μας σε αυτά τα χάλια, πώς ‘έφαγαν’ κάποιοι άλλοι, πώς οι Γερμανοί δεν μας χωνεύουν και πόσα άλλα. Όμως αυτής της φοβερής κρίσης είχε νομίζω προηγηθεί μια άλλη, πολύ φοβερότερη. Κρίση χρεοκοπίας κι αυτή, αλλά άλλου είδους, για την οποία δεν φταίνε ούτε οι πολιτικοί, ούτε αυτοί οι άλλοι που ‘έφαγαν’, ούτε βεβαίως οι Γερμανοί. Για τι είδους κρίση μιλάω; Τρία παραδείγματα ακολουθούν:

Παράδειγμα πρώτο: σε έναν δρόμο λίγο πιο πέρα από εκεί που μένω έχει ένα πρατήριο βενζίνης. Δίπλα ακριβώς μια τράπεζα. Το πρατήριο, παρά τον περιορισμένο χώρο που διαθέτει, θέλει να ’ναι και πλυντήριο. Επειδή τα αυτοκίνητα που αναλαμβάνει το πλύσιμό τους δεν χωράνε στους μικρούς του χώρους, τα παρκάρει ολόκληρα πάνω στο πεζοδρόμιο, μπροστά ακριβώς από το ΑΤΜ της τράπεζας. Με αποτέλεσμα, κάθε φορά που πας να πάρεις χρήματα από το ΑΤΜ, να πρέπει να κάνεις σλάλομ ανάμεσα στα καλογυαλισμένα, παρκαρισμένα αυτοκίνητα. Φυσικά, κανείς δεν διαμαρτύρεται όσες φορές έχω βρεθεί εκεί: όλοι θεωρούν απόλυτα φυσιολογικό να καταχράται έτσι έναν δημόσιο χώρο ένα πρατήριο βενζίνης για να βγάλει περισσότερα κέρδη απ’ αυτά που οι χώροι του επιτρέπουν. Στην Ελλάδα άλλωστε ζούμε.

Παράδειγμα δεύτερο: στη γειτονιά μου έχει ένα πάρκο, που επειδή γύρω απ’ αυτό ζουν πολλές οικογένειες με μικρά παιδάκια, μάζευε, μέχρι πριν λίγο καιρό, μαμάδες, μπαμπάδες και παιδιά, έχοντας γίνει ένας άτυπος χώρος συνάντησης γονιών και παιδιών. Υπήρχαν και δυο ταμπέλες που απαγόρευαν τα σκυλιά εντός του, τις οποίες είχε τοποθετήσει ο Δήμος. Δεν πέρασε πολύς καιρός όμως από την τοποθέτησή τους και οι ταμπέλες μυστηριωδώς εξαφανίστηκαν, καθώς στην περιοχή, εκτός από παιδιά, διαβιούν και οικόσιτα σκυλιά. Τα οποία φαίνεται ότι, για κάποιους, έχουν προτεραιότητα έναντι των παιδιών. Από τότε το πάρκο έχει γίνει τόπος βόλτας σκυλιών κάθε ράτσας, γεμίζοντας ακαθαρσίες (μια και οι ιδιοκτήτες των σκύλων μπορεί μεν να ξεριζώνουν ταμπέλες, αλλά τα περιττώματα των αγαπημένων τους κατοικίδιων δεν τα πειράζουν). Ούτε και σε αυτή την περίπτωση αντέδρασε κανείς από τους πολλούς γονείς της περιοχής. Απλώς σταμάτησαν να πηγαίνουν στο πάρκο. Στην Ελλάδα άλλωστε ζούμε.

Παράδειγμα τρίτο: ο δρόμος ακριβώς μπροστά από εκεί που μένω είναι πεζόδρομος. Στην είσοδό του υπάρχουν δυο απαγορευτικά μαζί με το σχετικό σήμα που υποδεικνύει ότι κάποιος εισέρχεται σε πεζόδρομο. Παρ’ όλα αυτά, καθημερινά τον διασχίζουν αμέτρητα αυτοκίνητα: κυρίες με κινητά στα χέρια, μπαρμπάδες ή διάφοροι τύποι με τα χέρια κρεμασμένα στην πόρτα, φοιτήτριες ή φοιτητές επίσης με κινητά στα χέρια, μηχανάκια, μέχρι και φορτηγά. Και όλα αυτά παρότι δεν οδηγεί πουθενά, σε βγάζει σε έναν δρόμο στον οποίο μπορείς να βγεις κατευθείαν και πολύ πιο εύκολα, χωρίς να παρανομήσεις. Ας προστεθεί ότι στον πεζόδρομο παίζουν πολλές φορές παιδιά. Αλλά ούτε και σε αυτή την περίπτωση αντιδρά κανείς, παρά τους κινδύνους που τα παιδιά διατρέχουν. Μάλιστα, γονείς που καμιά φορά οι διερχόμενοι τους ρωτάνε πώς να πάνε κάπου, αντί να τους υπενθυμίσουν ότι έχουν μπει σε πεζόδρομο, σπεύδουν να τους… δώσουν χρήσιμες οδηγίες προς ναυτιλομένους. Στην Ελλάδα άλλωστε ζούμε.

Aυτή η κρίση δεν είναι των πολιτικών, των διεθνών κερδοσκόπων, των Ευρωπαίων που θέλουν να μας χρεοκοπήσουν. Είναι η δική μας κρίση, απ' την οποία πρέπει μόνοι μας να βρούμε διέξοδο, χωρίς τη βοήθεια της ΕΕ και του ΔΝΤ. Αλλιώς κινδυνεύουμε με πλήρη και ανεπανόρθωτη χρεοκοπία.

Les petits mouchoirs

2011-09-12T11:14:00.005+03:00

Είδα χθες αυτή την γαλλική ταινία. Tαινία, που αφήνει κάποια ερωτήματα γύρω από τον σημερινό άνθρωπο και τις ανάγκες του, τις προτεραιότητές του, τα θέλω του. Το στόρι, με λίγα λόγια: μια παρέα ετοιμάζεται για τις καλοκαιρινές διακοπές. Όπως κάθε χρόνο, θα τους φιλοξενήσει ο 'λεφτάς' της παρέας στο εξοχικό του όπου θα κάνουν τις πλάκες τους, τις βόλτες με το σκάφος του και χίλια δυο άλλα. Όμως, πάνω που ετοιμάζονται για τη μεγάλη φυγή, συμβαίνει κάτι εντελώς αναπάντεχο. Έναν της παρέας, εκεί που γυρίζει από κάποιο ξενύχτι καβάλα στη βέσπα του, τον χτυπάει ένα φορτηγό. Και κυριολεκτικά από τη μια στιγμή στην άλλη, βρίσκεται στο νοσοκομείο, στην εντατική. Σάστισμα στην παρέα. Τώρα τι κάνουμε; Πάνε στο νοσοκομείο, τον βλέπουν, ύστερα ακολουθεί προβληματισμός: τραγικό αυτό που του συνέβη, αλλά να χάσουμε τις διακοπές για να μείνουμε στο προσκέφαλό του; Εν τέλει αποφασίζουν να φύγουν για το εξοχικό. Και, σιγά-σιγά, εκεί δίπλα στη θάλασσα, χώνονται, χάνονται στα δικά τους μικροζητήματα. Δυο άντρες της παρέας αναζητούν τις χαμένες τους αγάπες, δυο άλλοι έχουν ένα δικό τους ζητηματάκι, οι γυναίκες πάλι τα δικά τους. Και, κάπως έτσι, περνάνε οι μέρες. Με μικροεντάσεις, μικροψεματάκια, μικροκαυγαδάκια. Μέχρι τη στιγμή που έρχεται ένα τηλεφώνημα. Ο φίλος τους πέθανε. Μόνος, στο νοσοκομείο. Παγωμάρα. Ξεσπάσματα νεύρων. Ενοχές; Η ταινία κλείνει με την κηδεία του, όπου όλοι περνάνε και λένε μερικά λόγια συγκινημένοι για το τι άνθρωπος ήταν ο εκλιπών. Οι διακοπές τελείωσαν. Το ίδιο και η ζωή του φίλου τους. Όσο αυτοί ήταν διακοπές.

Ανυπακοή και ανυπακοή

2011-09-09T11:16:00.012+03:00

Ανυπακοή: μια λέξη με πολλά πρόσωπα. Αυτή τη στιγμή, εδώ στη Θεσσαλονίκη, στο ΑΠΘ, φοιτητές δεν αφήνουν ούτε εργαζόμενους, συμβασιούχους, να μπουν στο πανεπιστήμιο – στο πανεπιστήμιό τους, όπως φαίνεται να το θεωρούν. Και το ίδιο συμβαίνει σε πάρα πολλές άλλες σχολές ανά την Ελλάδα. Τα πανεπιστήμια έχουν περάσει στα χέρια κάποιων φοιτητών που πιστεύουν ότι, κηρύσσοντας την απόλυτη κυριαρχία τους επάνω σε αυτά, εκφράζουν την ανυπακοή τους, τη διαφωνία τους με τις επιταγές της όποιας εξουσίας. Όλα αυτά μου θύμισαν ένα καλοκαίρι του 1999 που είχα βρεθεί στο Παρίσι, για ένα συνέδριο. Έκανα τότε ένα διδακτορικό σε ένα αγγλικό πανεπιστήμιο και με έξοδα του πανεπιστημίου είχα πετάξει για τη γαλλική πρωτεύουσα για το συνέδριο αυτό, παρά τα σκουριασμένα γαλλικά μου. Στις ελεύθερες, εκτός συνεδρίου ώρες μου, τριγυρνούσα στην μαγεύτρα πόλη, χορταίνοντας τα μάτια μου. Η αλήθεια, όταν βρεθείς στο Παρίσι, σε πιάνει μια τέτοια απληστία: γίνεσαι ολόκληρος ένα ζευγάρι μάτια, που αχόρταγα και αδιακρίτως ρουφάνε κάθε τι τριγύρω. Κάποια στιγμή, λοιπόν, αλητεύοντας, βρέθηκα έξω από μια σχολή, αν δεν κάνω λάθος καλών τεχνών, στο κέντρο της πόλης. Ήταν ένα παλιό διώροφο ή τριώροφο κτίσμα, πεντακάθαρο και φροντισμένο, με έναν κηπάκο εμπρός. Η καγκελόπορτα ήταν διάπλατα ανοιχτή και στ’ αυτιά μου έφτασαν μουσικές. Χωρίς να το πολυσκεφτώ (αν το πολυσκεφτόμουν δεν θα τολμούσα, τι δουλειά είχα άλλωστε) πέρασα την καγκελόπορτα και βρέθηκα στον κηπάκο. Από τα μπαλκόνια κρέμονταν φοιτητές που έραιναν με ροδοπέταλα – πού τα είχαν βρει τόσα πολλά; – τον κήπο και όσους ήταν εκεί, που σήκωναν τα χέρια να τα πιάσουν. Το θέαμα, η ‘βροχή’ από ροδοπέταλα – που ίσως τελικά να ’ταν και πολύχρωμα, λεπτά χαρτάκια, που σκόπευαν να περάσουν για πέταλα λουλουδιών –, με μια εξαιρετική μουσική υπόκρουση που είχαν προβλέψει να τα συνοδεύει, σε άφηνε με το στόμα ανοιχτό. Συνεπαρμένος από αυτό το αναπάντεχο χάπενινγκ που τόσο με είχε γοητεύσει, πήρα περισσότερο θάρρος και μπήκα μέσα, ανεβαίνοντας έναν-έναν τους ορόφους. Άλλωστε, πόρτες και παράθυρα ήταν ολάνοιχτα, σαν να σου έγνεφαν να μπεις, να πάρεις μέρος. Μέσα, νέα αγόρια και κορίτσια στόλιζαν με καλόγουστες δημιουργίες – χαρτοκατασκευές πάσης φύσεως και τεχνοτροπίας – τους χώρους, γελώντας και παίζοντας. Προφανώς τα παιδιά αυτά δεν ήταν Έλληνες φοιτητές. Προφανέστερα, αυτή ήταν μια εντελώς άλλου τύπου 'κατάληψη' από τις ελληνικές. Γιατί υπάρχουν χίλιοι δυο τρόποι να δείξεις, αν θες, ανυπακοή, να ξεχωρίσεις, να διαφέρεις. Ανάλογα, βέβαια, τον πολιτισμό σου.

Και μαμά και σέξι;

2011-09-07T13:02:00.017+03:00

Με αφορμή αυτή την ανάρτηση φίλιου blog θα ήθελα να ανοίξω για λίγο το φάκελο νέα μητέρα. Ή σκέτα μητέρα. Και να διηγηθώ μια μικρή ιστορία, που περιγράφει κάτι που προσωπικά βλέπω σαν σημείο των καιρών και θα έλεγα προβληματίζει: πριν μερικές εβδομάδες μας κάλεσε η από κάτω στην πολυκατοικία για τα γενέθλια της κόρης της, που έκλεινε τα δυο, στον κοινόχρηστο χώρο της πολυκατοικίας, έναν μικρό κήπο. Ας σημειωθεί παρακαλώ ότι πριν πολύ λίγους μήνες η κοπέλα αυτή είχε ξαναγίνει μανούλα γεννώντας και ένα αγοράκι, οπότε θεωρείτο, αν όχι λεχώνα, τουλάχιστον μια πολύ νέα μανούλα. Πήγαμε λοιπόν με τα δικά μας τα μωρά με τη γυναίκα μου και, κάποια στιγμή, να 'σου και η νέα μανούλα να κάνει την εμφάνισή της στο πάρτι: με άψογο κομμωτηριακό μαλλί, σούπερ μίνι, εικοσάποντα τακούνια (στην αρχή την πέρασα για άλλη με τόσο απότομο ύψος που είχε πάρει), βάψιμο σε σημείο επίσης μη αναγνωρίσεως (που σε συνδυασμό με το νέο της ύψος με έκαναν να αναρωτιέμαι αρκετή ώρα αν ήταν αυτή ή όχι) και ύφος συμμετέχουσας σε δεξίωση στον Αστέρα της Βουλιαγμένης και όχι σε παιδικό πάρτι στον κηπάκο της πολυκατοικίας. Και δεν ξέρω - πείτε με γκρινιάρη, παλαιών αρχών αν θέλετε, ιδιότροπο, περίεργο - αλλά αυτή η αισθητική, αυτή η άποψη του ‘κοιτάξτε με καλέ, εξακολουθώ να είμαι σούπερ γκόμενα κι ας γέννησα μόλις’ με ξενερώνει, παρότι άνδρας, απίστευτα. Μου φαίνεται κάπως, πώς να το πω, αταίριαστη: μου φαίνεται αταίριαστο μια νέα μαμά ή μια μαμά σκέτο να θέλει να 'ναι και σέξι και μάλιστα τόσο εξόφθαλμα. Δε λέω, καλή η γυναικεία απελευθέρωση, καλύτερο ακόμα να αισθάνεται άνετα και όμορφα μια γυναίκα και να θέλει να νιώθει και επιθυμητή αν, παρότι παντρεμένη και νέα μητέρα, αυτό χρειάζεται. Μήπως όμως όλα αυτά είναι κάπως, πώς να το πω, άστοχα; Σε ό, τι με αφορά, ομολογώ ότι κάθε φορά που πέφτω πάνω σε μια τέτοια κατάσταση - και τελευταία πέφτω όλο και συχνότερα -, αναρωτιέμαι, μεταξύ αστείου και σοβαρού: μα που πήγαν τέλος πάντων οι παλιές καλές μαμάδες;

Οι πέντε ανεξήγητα δημοφιλέστερες αναρτήσεις μου

2011-09-06T02:38:00.011+03:00

Κυρίες και κύριοι που περνάτε από τα μέρη μας: να σας ενημερώσω ότι ποτέ δεν ήμουν υπέρ των μετρήσεων παντός είδους γι' αυτό και δεν είχα 'μετρητή' στο blog αυτό. Έλα όμως που η ακούραστη η Google έβαλε από μόνη της ένα πράγμα που λέγεται 'Στατιστικές' και σε αναγκάζει (όλοι έχουμε ένα μικρόβιο ματαιοδοξίας μέσα μας που δε θέλει πολύ για να μας... αρρωστήσει) να βλέπεις πώς πάνε οι αναρτήσεις σου. Δηλαδή πόσο δημοφιλείς είναι. Με έκπληξη λοιπόν διαπίστωσα ότι οι πέντε δημοφιλέστερες από περισσότερες από πεντακόσιες αναρτήσεις του blog στα περισσότερα από τέσσερα χρόνια λειτουργίας του δεν ήταν αυτές που θα διάλεγα εγώ, πλην, ίσως, μιας. Ας προσπαθήσω λοιπόν να εξηγήσω τα ανεξήγητα:

Νούμερο ένα (μακράν) το Άλλος για Ολλανδία; Πώς να εξηγήσω την εμπορική επιτυχία αυτού του όχι τόσο ευχάριστου ποστ; Ίσως επειδή μιλούσε για κάποια πράγματα που έρχονταν, δηλαδή τη μετανάστευση στην οποία οδηγούμαστε οι Έλληνες οι μη οργανωμένοι σε κομματικές νεολαίες ή γερουσίες; Ίσως πάλι επειδή ήταν αυτοβιογραφικό, κατ' ουσίαν αφηγούμουν τη ζωή μου εργασιακά από τότε που επέστρεψα στην Ελλάδα από τα εξωτερικά - και πάντα ένα 'άνοιγμα' τραβάει το μάτι του άλλου; Όπως και να 'χει, αυτό ήταν ένα ποστ που έφυγε από τα χέρια μου σε στιγμή μεγάλου βρασμού περισσότερο σαν εκτόνωση παρά για να πει κάτι. Ίσως να 'ναι και το μοναδικό από τα πέντε που θεωρώ ότι αξίζει τέτοια επιτυχία, μόνο και μόνο γι' αυτό.

Νούμερο δυο το Ελλάδα 2033. Αυτό είναι το πλέον απίστευτο για μένα ως προς το πόσο ψηλά έφτασε σε προτιμήσεις. Ήταν ένα ποστ γραμμένο στο πόδι (μα εντελώς όμως) που ακριβώς επειδή γράφτηκε στο πόδι έριξα κι έναν 'πιασάρικο' τίτλο για να σώσω ό, τι σωζόταν. Φάνηκε όμως ότι ένας 'πιασάρικος' τίτλος είναι τελικά όντως πιασάρικος. Για να μην τα πολυλογώ ήταν ένα ποστ που δε μου άρεσε (δε μου άρεσε είπα σταματήστε να το ψάχνετε!) αλλά φαίνεται ότι συνέβη κάτι που δεν φανταζόμουν. Τι ακριβώς, ποτέ δε θα μάθω.

Νούμερο τρία το Ημερολόγιο διακοπών μέρος ΙΙΙ: Νότια Γαλλία. Εντάξει αυτό κάπως το καταλαβαίνω. Δεν πολυταξιδεύουμε οι κάπως κολλημένοι με τη χώρα μας Έλληνες εκτός συνόρων και κυρίως δεν ταξιδεύουμε απακετάριστοι, δηλαδή με το αυτοκίνητό μας και όχι με γκρουπ. Βάλε και τη Νότια Γαλλία που από εποχής Μπριζίτ Μπαρντό έγραφε ωραιότατα στο φακό (έχει κάτι η άτιμη πώς να το κάνουμε - η Νότια Γαλλία ε) και να 'σου μια εισπρακτική (σε επισκέψεις) επιτυχία. Αυτό το ποστ μου άρεσε γιατί μου άρεσαν αυτά που περιέγραφε ζώντας τα. Και συνιστώ στους ουκ ολίγους που φάνηκε να άρεσε και σ' αυτούς να βγουν με το αυτοκινητάκι τους από τους ελληνικούς καρόδρομους έτσι, για αλλαγή (αλλά γυρίστε πίσω ε;).

Νούμερο τέσσερα το εξυπνακίστικο αλλά που προσωπικά πέρασα καλά γράφοντάς το Γιατί δεν μου αρέσει το Πάσχα. Μάλλον δεν αρέσει και σε άλλους και εκεί να οφείλονται οι τόσες ματιές που του έλαχαν του πασχαλινού αυτού μποναμά; Εν πάση περιπτώσει, υπάρχουν αρκετές, να μην πω πολλές (να μην πω... πάρα πολλές) άλλες αναρτήσεις που θεωρώ ανώτερες της συγκεκριμένης, αλλά αυτή φάνηκε να είχε κάτι που δεν είχαν άλλες. Τί δεν ξέρω αλλά εξακολουθεί να μη μου αρέσει το Πάσχα και τη συγκεκριμένη ανάρτηση την έχω βαρεθεί πιο πολύ κι απ' το Πάσχα.

Νούμερο πέντε το Γιάννης Μπουτάρης εναντίον όλων, ανεβασμένο προεκλογικά στις τελευταίες δημοτικές εκλογές. Ένα ποστ που μου άρεσε αλλά δεν το θεωρούσα και τόσο σπουδαίο. Ίσως βέβαια να 'ναι σπουδαίος ο κυρ Γιάννης ο Μπουτάρης και το ποστ να του έκλεψε λίγη λάμψη. Ή αλλιώς να έπεσε το ποστ σε μια συγκυρία που το ευνόησε. Όπως και να 'χει ούτε αυτό το ποστ θα το συμπεριελάμβανα στα καλύτερά μου. Αλλά το κοινό είχε άλλη άποψη. Και, ως γνωστόν, ποτέ μην τα βάζετε με το κοινό. Θα βγείτε, από μια τέτοια αντιπαράθεση, με λιγότερο από δαύτο (με λιγότερο κοινό) και δεν το θέλετε, εκτός αν είστε του εναλλακτικού ρεπερτορίου (προσωπικά ακόμα το ψάχνω).

Η άμεση δημοκρατία δεν πάει διακοπές

2011-09-04T12:04:00.010+03:00

Αφορμή γι’ αυτές τις σκέψεις, ένα τριήμερο άμεσης δημοκρατίας στο ΑΠΘ που ξεκινά αύριο. Και η επιστροφή χθες των Αγανακτισμένων στο Σύνταγμα και τις άλλες αγανακτισμένες πλατείες. Η επιστροφή από τις καλοκαιρινές διακοπές. Σύνθημά τους, πριν και μετά τις διακοπές, η άμεση δημοκρατία: ένα σύνθημα που εμπνέει, γοητεύει, ξεσηκώνει. Η άμεση δημοκρατία έχει εμπνεύσει όχι μόνο τη λαϊκή συνέλευση της πλατείας Συντάγματος αλλά και τους μεγαλύτερους διανοητές, όπως τον Κορνήλιο Καστοριάδη, που τη θεωρούσε και τη μοναδική δημοκρατία που άξιζε αυτό το όνομα. Για τον Καστοριάδη η αντιπροσωπευτική δημοκρατία δεν ήταν παρά μια ολιγαρχία που στηριζόταν στη γερά εδραιωμένη μεταφυσική της αντιπροσώπευσης, στην πεποίθηση δηλαδή ότι με κάποιον μαγικό, ανεξήγητο αλλά απόλυτα σεβαστό από τους πολίτες τρόπο, οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποι ενός λαού τον ‘αντιπροσωπεύουν’. Και ότι μια φορά κάθε τέσσερα χρόνια γίνεται το θαύμα: οι αντιπρόσωποι αναβαπτίζονται στα μαγικά νερά της αντιπροσώπευσης του λαού, αναλαμβάνοντας να ανανεώσουν για τέσσερα ή πέντε ακόμη χρόνια το καθαγιασμένο στα νερά αυτά ραντεβού τους με την εξουσία. Τι θέλω να πω: η άμεση δημοκρατία αποτελεί το χαμένο δισκοπότηρο κάθε δημοκρατικής πολιτικής, κάθε δημοκρατικά σκεπτόμενου πολίτη, κάθε οραματικά σκεπτόμενου πολιτικού διανοητή. Και το μεγάλο στοίχημα είναι η υπέρβαση της μεταφυσικής της αντιπροσώπευσης, στο δίχτυ της οποίας έχουν εγκλωβιστεί οι πολίτες των σημερινών ‘δημοκρατιών’. Δίχτυ, το οποίο έχει υφανθεί από ένα πολύ γερό υλικό: λέγεται απάθεια ή κυνισμός. Λέγεται ιδιώτευση και αδιαφορία για τα ‘εν δήμω’. Το δίχτυ αυτό, το έπλεξαν αργά και συστηματικά γύρω τους οι ίδιοι οι σημερινοί πολίτες. Κάνοντας τις επιλογές τους και εμμένοντας σ’ αυτές. Επιλογές αντικοινωνικές, αντιπολιτικές και, εν τέλει, στις συνέπειές τους, αντιδημοκρατικές. Η άμεση δημοκρατία ως ιδανικό δεν μπορεί να αναστηθεί μέσα από λαϊκές συνελεύσεις επιστρέφοντας από τις διακοπές. Απαιτεί μαζικότερη, συνεπέστερη, ριζικότερη δέσμευση. Απαιτεί στράτευση. Δεν γίνεται να διεκδικείται μεταξύ καλοκαιρινών και χριστουγεννιάτικων διακοπών, να κάνει ένα διάλειμμα το Πάσχα για το σούβλισμα του οβελία και να επανέρχεται μετά του Αγίου Πνεύματος. Η άμεση δημοκρατία απαιτεί ριζική αλλαγή του τρόπου του σκέπτεσθαι κάθε πολίτη και του πώς τοποθετείται απέναντι στους συμπολίτες του και στην ίδια την πολιτεία. Πράγμα δύσκολο, αλλά όχι ανέφικτο. Η άμεση δημοκρατία απαιτεί ξήλωμα του διχτυού της απάθειας μέσα από την ύφανση ενός άλλου διχτυού δέσμευσης, που μπορεί να πλεχθεί από τους ιστούς της θανατηφόρας για τα κεκτημένα κάθε εξουσίας αράχνης που λέγεται διαδίκτυο. Και να απλωθεί. Οργανωμένα, συσπειρωμένα, συγκροτημένα. Οραματικά.

Οι δώδεκα πίτσες

2011-09-02T23:10:00.014+03:00

Αφορμή γι' αυτή την ανάρτηση στάθηκε μια... πίτσα. Ταπεινή η αφορμή. Αλλά καθόλου ασήμαντη. Ας πάρουμε, όμως, τα πράγματα απ' την αρχή. Σήμερα, έτυχε να φάω μια πίτσα από μια πιτσαρία που μου θύμισε αυτές τις παλιές, της δεκαετίας του '80, πριν βγουν στη γύρα οι αλυσίδες και τα ιταλικά restaurants. Ήταν μια πιτσαρία που θύμιζε τη δεκαετία αυτή, που έκαναν το ντεμπούτο τους στην άμαθη από έτοιμο φαγητό τότε Ελλάδα, πιτσαρίες και φαστ φουντ. Από τότε πέρασαν πολλά χρόνια. Και πιστεύω ότι το πέρασμα από μιαν εποχή στην άλλη, από τη δεκαετία του '80 στο σήμερα, αποκαλύπτεται όχι μέσα από τα μεγάλα, αλλά μέσα από τα μικρά. Μέσα από μικρές λεπτομέρειες της ζωής μας, πριν γίνουν 'προσωπικά δεδομένα' και τα κλειδαμπαρώσουμε στα πιο βαθιά σεντούκια. Νομίζω ότι μέσα από αυτά τα μικρά ανοίγονται παραθυράκια στο χρόνο, παραθυράκια που καταργούν για λίγο, για πολύ λίγο, τους καταναγκασμούς του σήμερα, για να μας αφήσουν να δούμε το πώς φτάσαμε σ' αυτό, ξεκινώντας απ' το χθες. Κάπου λοιπόν στις αρχές της δεκαετίας του '80 είχε κοντά στη γειτονιά μου μια πιτσαρία, απ' αυτές τις πρώτες που είδε η Αθήνα, αρχικά όχι με τόσο καλό μάτι. (Βλέπετε τότε οι άνθρωποι μαγείρευαν, μαγείρευαν πολύ και δεν ήξεραν, ούτε τους ενδιέφερε, πώς να βρίσκουν έτοιμο φαγητό.) Εγώ βέβαια, ως τινέιτζερ, δεν είχα κανένα ιδιαίτερο κόλλημα με το μαγείρεμα και ήμουν έτοιμος να ανοιχτώ στο καινούργιο: εν προκειμένω, στις πίτσες. Έτσι έγινα πελάτης στην πιτσαρία. Είχαν μάλιστα και κάποια μικρά κουπόνια που έπαιρνες με κάθε πίτσα και που αν μάζευες δώδεκα απ' αυτά, είχες μια πίτσα δωρεάν. Έτσι, βάζοντας στον εαυτό μου αυτόν τον στρατηγικό στόχο, συνδυάζοντας το τερπνόν μετά του... τερπνότερου, άρχισα να παίρνω πίτσες (απ' ό, τι μάλιστα θυμάμαι δεν υπήρχε τότε ντελίβερι, πήγαινες ο ίδιος και περίμενες εκεί) και να μαζεύω κουπόνια. Κάποια ωραία στιγμή, έχοντας φάει δώδεκα πίτσες (όχι όλες μαζί, είπαμε!), πήρα περήφανος στο χέρι τα κουπόνια μου και πέρασα καμαρωτός το κατώφλι της πιτσαρίας, ένα απόγευμα, για να πάρω την δωρεάν πίτσα που δικαιούμουν. Μου φαινόταν σαν ένα πολύ σημαντικό επίτευγμα, ότι μέσα από συστηματική και επίμονη προσπάθεια (καλά δεν κακοπέρασα τόσο για να 'μαι ειλικρινής, πίτσες έτρωγα), είχα καταφέρει το μέχρι τότε, μέχρι εκείνη τη στιγμή, μέχρι εκείνη την εποχή, ακατόρθωτο: να αποκτήσω μια δωρεάν πίτσα. Και, βλέποντας δίπλα μου την πίτσα που έλεγα στην αρχή, με την οποία μου ήρθε και ένα δωρεάν αναψυκτικό (με άλλες έρχεται μια δεύτερη δωρεάν), σκέφτομαι πόσο πιο εύκολα αποκτάς σήμερα, σε αντίθεση με τότε, μια δωρεάν πίτσα. Αυτή η αλλαγή ειν' ένα απ' αυτά τα μικρά που έλεγα, που μου μοιάζουν να σηματοδοτούν το πέρασμα από μια εποχή σε μιαν άλλη. Θα 'ρθουν κι άλλα.

Μετά τα notes...

2011-09-01T14:45:00.024+03:00

Εν αρχή ην ο Λόγος. Μετά ήρθαν τα τηλέφωνα. Μετά τα τηλέφωνα, τα ασύρματα τηλέφωνα. Μετά τα ασύρματα τηλέφωνα, τα κινητά. Μετά τα κινητά, τα smartphones. Μετά τα smartphones, οι ταμπλέτες. Μετά τις ταμπλέτες, ήρθαν τα notes (βλέπετε ένα στη φωτογραφία). Τι είναι τα notes; Μια νέα κατηγορία φορητών συσκευών, που συνδυάζουν τις δυνατότητες και τις λειτουργίες των smartphones και των υπολογιστών tablet. Και, πιο συγκεκριμένα, η Samsung παρουσίασε τη συσκευή Samsung Galaxy Note, η οποία διαθέτει οθόνη 5,3 ιντσών και έχει πλήρεις δυνατότητες ενός τηλεφώνου, συνδυάζοντας και τις λειτουργίες μιας ταμπλέτας. Η συσκευή έχει και οθόνη αφής στην οποία ο χρήστης μπορεί να κρατήσει σημειώσεις, χρησιμοποιώντας ένα ειδικό πενάκι. Αποτελεί, όπως καταλαβαίνετε, την απολύτως τελευταία λέξη στην ‘έξυπνη’ επικοινωνία. Και, εύλογα θα αναρωτηθεί κανείς, τι τελειότερο θα μπορούσε να ακολουθήσει. Τα notes φαίνονται να τα έχουν όλα. Και όμως, ξέρω μια συσκευή, νομίζω ‘εξυπνότερη’, που μπορεί να κάνει όσα η καινούργια δημιουργία της Samsung και πολλά περισσότερα. Καταρχάς δεν χρειάζεσαι οθόνη. Έχεις τις πλήρεις δυνατότητες ενός τηλεφώνου αλλά με πολύ αμεσότερο και δυνατότερο ήχο. Διαθέτει όλες τις λειτουργίες μιας συνηθισμένης ταμπλέτας και πολλές περισσότερες. Και αν θέλει ο χρήστης να κρατήσει σημειώσεις, δεν χρειάζεται οθόνη αφής με ειδικό πενάκι, μιας και η συσκευή έχει απεριόριστες δυνατότητες απομνημόνευσης (αλλά και επεξεργασίας!) ακόμα και των πιο πολύπλοκων, ετερόκλητων πληροφοριών. Και το καλύτερο; Μέσα απ' όλα αυτά τα καταπληκτικά, χρήστης και συσκευή γίνονται, κυριολεκτικά, ένα. Πώς λέγεται η συσκευή; Η επικρατέστερη ονομασία της στην αγορά είναι anthropos και κυκλοφορεί εδώ και μερικές χιλιάδες χρόνια. Δοκιμάστε την. Θα την βρείτε δωρεάν έξω από καταστήματα τεχνολογίας να χαζεύει notes.

Πίνδος

2011-08-22T13:58:00.038+03:00

Άρτι αφιχθείς από ένα σύντομο καλοκαιρινό οδοιπορικό σε έναν αγαπημένο προορισμό, τα βλαχοχώρια των Γρεβενών, ανεβάζω μερικές φωτογραφίες που βέβαια δε φτάνουν για να μεταφέρουν την αίσθηση του βουνού που αν δεν την έχεις ζήσει, καλοκαίρι, ανάμεσα στους κατοίκους των χωριών απαλλαγμένων από τους ευκαιριακούς επισκέπτες των χειμερινών σπορ, δύσκολα τη φαντάζεσαι. Δροσερές διαδρομές που γυροφέρνουν πανύψηλα, απάτητα δάση, για όσους θέλουν να αφήσουν πίσω τους την παραλιακή παντοκρατορία της πλαστικής σαγιονάρας και του φραπέ. Βέβαια ακόμα και το καλοκαίρι δε λείπουν, ακόμα και από την αυστηρή Πίνδο, οι νεοέλληνες που με την αυτοκινητάρα θα τρέχουν σαν παλαβοί στην φιδωτή άσφαλτο προσβάλλοντας το τοπίο γύρω τους ή τα ξενοδοχεία με τις πισίνες. Αλλά, παρά τις παραφωνίες, το δάσος παραμένει παρθένο, το ορεινό τοπίο υποβλητικό. Και η εμπειρία, κάθε φορά, ασύγκριτη.

Μια και φέτος ήταν της μόδας οι λαϊκές συνελεύσεις, λαϊκή συνέλευση στη Σαμαρίνα, απ' αυτές τις παλιές, πριν γίνουν μόδα οι τέτοιου είδους μαζώξεις.

Έτερη λαϊκή συνέλευση στο Σπήλαιο. Σημαντική διαφορά μεταξύ των δυο: στη Σαμαρίνα οι γέροντες κάθονται με γυρισμένες τις πλάτες ο ένας στον άλλο, στο Σπήλαιο αντικριστά.

Περπατώ περπατώ εις το δάσος, όταν ο λύκος δεν είν' εδώ.

Πανοραμική άποψη του πλάτανου στο Περιβόλι από ένα τραπεζάκι που καθόμουν από κάτω του απολαμβάνοντας μια ζεστή σοκολάτα (η ζεστή σοκολάτα ενδεικτική του πόση δροσιά είχε, καθότι το χωριό κάθεται και σε κάποιο υψόμετρο).

Το Περιβόλι τραβηγμένο στα βιαστικά φεύγοντας.

Ποιος είπε ότι το βουνό δεν προσφέρει έντονες συγκινήσεις; Ιδού μια αγελάδα σε σπάνιες για το είδος της στιγμές αναρρίχησης (πάντα σε αναζήτηση φαγητού).

Να πω ότι σε αντίθεση με ζώα του δάσους όπως οι αλεπούδες που δύσκολα 'πιάνει' κανείς με τον φωτογραφικό φακό, οι αγελάδες αποτελούν εύκολο 'στόχο'. Βέβαια καμιά φορά ποζάρουν... περισσότερο απ' ό, τι χρειάζεται και μάλιστα στη μέση του δρόμου. Φύγε βρε!

Ένας άνθρωπος, μια εποχή, ένα όνειρο

2011-08-17T01:09:00.009+03:00

Υπάρχουν φορές που όταν φεύγει ένας άνθρωπος δεν φεύγει μόνος. Φεύγει παίρνοντας μαζί του και μια εποχή. Μια εποχή, που την κουβαλούσε πάνω του σαν φυλαχτό πολύτιμο, ζώντας ο ίδιος, στα στερνά του, σε καιρούς αφιλόξενους, αλλότριους. Αυτά θα 'λεγε κανείς για τον Σάκη Πεπονή που έφυγε, αυτό το ταραγμένο, θορυβώδες καλοκαίρι αθόρυβα, όπως αθόρυβα έζησε, από τη ζωή. Βλέποντας, εν έτει 2011, έναν άνθρωπο και μάλιστα έναν πολιτικό με τη δική του σεμνότητα, τον δικό του μεστό, γεροδεμένο λόγο, αναρωτιόταν κανείς πώς μπορούσε ένας τέτοιος άνθρωπος να εξακολουθεί να υπάρχει, να σκέφτεται, να μιλά. Ένας πολιτικός απ' αυτούς που προτιμούσαν να αφήνουν κληρονομιά πίσω τους όχι βίλες ή αναψυκτήρια, αλλά βιβλία. Όχι λόγια στολισμένα με πιασάρικες, εκπορνευμένες λέξεις που σου γνέφουν να περάσεις στα ενδότερα κλείνοντάς σου το μάτι αλλά αγέρωχα έργα. Ένας πολιτικός απ' αυτούς που πίστευαν. Ακόμα. Και που δούλευαν. Χωρίς φωνές, χωρίς τηλεπαράθυρα να τους πλαισιώνουν, χωρίς έπαρση. Κυρίως χωρίς έπαρση. Χωρίς αυτά τα ανυπόφορα 'αφήστε με να ολοκληρώσω' που κραυγάζουν οι νεότεροι όταν φοβούνται ότι οι λέξεις τους δεν έκαναν τη δουλειά τους, ότι δεν έφεραν αρκετούς πελάτες στο μαγαζί. Όταν φεύγει ένας πολιτικός αυτής της κοπής, αυτού του σπάνιου κράματος αξιοπρέπειας, καλλιέργειας και αφοσίωσης, που κάποτε δεν ήταν πια και τόσο δυσεύρετο, νιώθεις σαν κάποιος να σου χάρισε κάτι πανέμορφο κι άξαφνα να στο πήρε πίσω. Νιώθεις ότι όνειρο ήταν και πάει, πέρασε. Και ξέρεις ότι αύριο σε περιμένουν ο Άδωνις, ο μπαρμπα-Τσίπρας και τ' άλλα πρωτοπαλίκαρα της μετριότητας, της σπουδαιοφάνειας, της κενολογίας, με τις δίμετρες, σέξι λέξεις τους, για να σου τραβήξουν την προσοχή, να σε μπάσουν στο μαγαζί τους. Ακόμα ευκολότερα.

O οικονομολόγος Φιοντόρ Ντοστογιέφκσι

2011-08-07T12:09:00.000+03:00

Ο παλιός αγαπημένος Ουμπέρτο Έκο έλεγε ότι τον Αύγουστο δεν υπάρχουν ειδήσεις. Μήνας διακοπών, γαρ. Αυτόν τον συγκεκριμένο Αύγουστο, όμως, υπάρχουν. Ο καπιταλισμός φαίνεται να φτάνει, παγκοσμίως, σε κάποια άγνωστα μέχρι σήμερα σύνορα, που η κερδοσκοπία ως πρόταγμα, ως κεντρική επιδίωξη, τον έφερε. Τι βρίσκεται πέρα απ' αυτά τα σύνορα; Ακόμα το ψάχνουμε. Προς το παρόν φτάσαμε στην κυριαρχία των 'οίκων αξιολόγησης' σε βάρος ολόκληρων λαών, ακούμε για την Ιταλία, την Ισπανία, τις ΗΠΑ, που έχουν μπει στη ρουλέτα της χρεοκοπίας παίζοντας τα ρέστα τους. Αυτές τις μέρες, στις διεθνείς χρηματαγορές, κρίνεται η επικράτηση του ανθρώπου πάνω στο αυτονομημένο του δημιούργημα που λέγεται καπιταλισμός και στο οποίο έχει εγκλωβιστεί τους δυο τελευταίους αιώνες ή η πλήρης υποδούλωσή του σε αυτό. Προς το παρόν, φαίνεται να συμβαίνει το δεύτερο, καθώς παγκόσμιοι οργανισμοί, ηγέτες κρατών, οικονομολόγοι, φαίνονται ανήμποροι να σταθούν όρθιοι απέναντι στην ανθρώπινη απληστία. Όταν η παγκόσμια οικονομία έχει μετατραπεί σε μια τεράστια ρουλέτα, τίποτα άλλο δεν έχει σημασία έξω από το ποντάρισμα: πολλά βάζεις, πολλά κερδίζεις. Αν δεν έχεις να βάλεις κι είσαι και καταχρεωμένος από την πολλή χασούρα, πάρε μια υποβάθμιση της πιστοληπτικής σου ικανότητας να ’χεις να πορεύεσαι. Στην παρούσα ανθρωποφαγική φάση που έχει περάσει ο παγκόσμιος καπιταλισμός, γίνεται πιο επίκαιρος από ποτέ όχι ο Άνταμ Σμιθ, ούτε ο Καρλ Μαρξ. Oύτε κανένας μεγάλος διανοητής απ’ αυτούς που πιστεύουν ότι έχει έρθει προ πολλού το τέλος των ιδεολογιών αλλά και της ίδιας της ανθρώπινης ιστορίας, οπότε τι είχαμε, τι χάσαμε. Πιο επίκαιρος από ποτέ γίνεται ο αθάνατος Ντοστογιέφσκι, εθισμένος κι ο ίδιος στη ρουλέτα, με τον Παίκτη, προτεινόμενο βιβλίο για το φετινό καλοκαίρι.

Ζουν ανάμεσά μας

2011-07-24T11:10:00.000+03:00

Αυτές τις μέρες η Ελλάδα πήρε μια μεγάλη ανάσα. Όχι μόνο γιατί φύσηξε ένα αεράκι που έδιωξε τις μεγάλες ζέστες, αλλά και γιατί εξασφαλίστηκαν μερικά ακόμα δισεκατομμύρια ευρώ για να μη χρεοκοπήσουμε (φέτος). Όσα κι αν πάρουμε σαν χώρα όμως, δεν θα μας σώσουν από τον κακό μας εαυτό, τους κατοίκους της χώρας αυτής. Δεν θα μας γλιτώσουν από το μικρόβιο υποκρισίας, πονηριάς, μιζέριας, που κουβαλά ο Έλληνας και το οποίο, σαν μικρόβιο, δεν αντιμετωπίζεται με ενέσεις ρευστού από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Για να δούμε που βρίσκεται το πρόβλημα, δεν χρειάζεται να ανοίξουμε την τηλεόραση. Ούτε τις εφημερίδες. Ούτε το internet. Αρκεί να κοιτάξουμε γύρω μας. Αρκεί να δούμε τους γείτονες, όπως αυτοί που έχουμε σε ένα μικρό εξοχικό που πηγαίνουμε με τη γυναίκα μου, κάπου στη Χαλκιδική. Ο ένας γείτονας, συνταξιούχος εργολάβος, με υπερπολυτελές αυτοκίνητο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς ένας άνθρωπος αμόρφωτος μπορεί στην Ελλάδα να κάνει τόσα λεφτά που να θεωρείται (τουλάχιστον) παράδειγμα προς μίμηση. Λίγο πιο πέρα η γυναίκα ενός μηχανικού αυτοκινήτων που η ίδια έχει την πολυτέλεια να μην εργάζεται, με τα παιδιά τους. Άραγε ο άντρας της κόβει όλες τις αποδείξεις που οφείλει στους πελάτες του; Κάτι μου λέει, κάτι δείχνει, πως όχι, τραγικά όχι. Παραπέρα, ένας πενηντάρης συνταξιούχος του ΟΤΕ που αγόρασε με το πολύ μεγάλο εφάπαξ που πήρε το εξοχικό, μαζί με τη γυναίκα του, το γιο του και την οικογένειά του. Ο γιος, επίσης υπάλληλος του ΟΤΕ (κάτι συμπτώσεις βρε παιδί μου). Και, λίγο πιο δίπλα, μια εμφανώς ευκατάστατη κυρία, διοικητική υπάλληλος σε επαρχιακό νοσοκομείο, της οποίας η άδεια, άγνωστο πώς, φαίνεται να διαρκεί ολόκληρο το καλοκαίρι. Μια μέρα άκουσα κάποιους απ' αυτούς να συζητάνε για το 'μαζί τα φάγαμε', βρίζοντας τους πολιτικούς και αγανακτώντας. Το πρόβλημα, ότι δεν βρίσκεται κανείς να αγανακτήσει μαζί τους, με τους αγανακτισμένους της διπλανής πόρτας, που μ' αυτή την ηχηρή αγανάκτηση νομίζουν ότι καλύπτουν τα δικά τους ελλείμματα, τις δικές τους 'λαδιές', τη δική τους παρακμιακή ευμάρεια.

Ο Μr Bean και η ελληνική κυβέρνηση

2011-07-24T11:00:00.000+03:00

Απόψε το βράδυ φτάνει λέει στην Ουάσινγκτον ο υπουργός Οικονομικών Ευάγγελος Βενιζέλος για σειρά επαφών με στελέχη της αμερικανικής κυβέρνησης και του Κογκρέσου προκειμένου να προσελκύσει αμερικανικές επενδύσεις στην Ελλάδα και να σώσει την ελληνική οικονομία, βοηθώντας τη να ορθοποδήσει. Τώρα, το να στέλνεις τον υπουργό Οικονομικών (εκτός αν αποφάσισε ο ίδιος ότι θα ήθελε ένα ταξιδάκι στις ΗΠΑ για να σπάσει η καλοκαιρινή ραστώνη, οπότε αλλάζει το πράγμα) σε μια τέτοια αποστολή στην Ουάσινγκτον υπό συνθήκες καύσωνα εκεί (είναι και υπέρβαρος ο κακομοίρης και θα υποφέρει κάπως περισσότερο από άλλους) τη στιγμή που οι ΗΠΑ βρίσκονται οι ίδιες στο χείλος της χρεοκοπίας, αντιμετωπίζοντας τεράστιο πρόβλημα με το χρέος τους, για να πείσει τους Αμερικανούς να ξεχάσουν όλα τους τα άλλα προβλήματα και όλες τις άλλες τους προτεραιότητες για να κάνουν εθνοσωτήριες επενδύσεις στην Ελλάδα, ακούγεται λίγο (τι λίγο δηλαδή) ανόητο. Εκτός αν η ελληνική κυβέρνηση θέλησε να κλέψει λίγη από τη δόξα του Mr Βean που προβάλλεται την ίδια ώρα με τα δελτία ειδήσεων στην τηλεόραση για να μας κάνει να γελάσουμε λίγο. Και θα ήταν πράγματι αστείο, αν δεν αναρωτιόταν κανείς πόσο θα κοστίσει, αυτές τις δύσκολες ώρες, το συγκεκριμένο ταξιδάκι, αναψυχής όπως φαίνεται, του ταξιδιάρη υπουργού.

Free sunbeds

2011-07-15T22:26:00.019+03:00

Συγκλονισμένη λέει η Ζάκυνθος από τον θάνατο Άγγλου τουρίστα από μαχαίρι Έλληνα ταξιτζή, τον οποίο ο Άγγλος σημάδευε με λέιζερ. Όλα αυτά στο Λαγανά, ένα μέρος που πριν πολύ λίγα χρόνια που είχα βρεθεί για διακοπές στη Ζάκυνθο μου είχε φανεί, περνώντας ένα πρωί, σαν ένα μικρό Λας Βέγκας: έρημο τη μέρα που ζωντάνευε τη νύχτα. Η Ζάκυνθος δεν θα έπρεπε να είναι συγκλονισμένη από το θάνατο του παιδιού. Θα έπρεπε να είναι συγκλονισμένη από τον χαμηλού επιπέδου τουρισμό που επιζητά. Θα έπρεπε να είναι προβληματισμένη από τα πολύ χαμηλά στάνταρντς σε τουριστικές ατραξιόν όπως ο περιβόητος Λαγανάς. Και όχι μόνο η Ζάκυνθος. Η Χαλκιδική, στο πρώτο πόδι της οποίας βρισκόμουν μέχρι σήμερα, γεμάτη Σέρβους και Σκοπιανούς στοιβαγμένους σε δεκάδες, εκατοντάδες δωμάτια-κλουβιά σε ψαροχώρια που εν μια νυκτί μετατράπηκαν σε 'εύκολους' τουριστικούς προορισμούς: 'free sunbeds we serve on the beach' λένε οι ταμπέλες στις παραλίες με χοντρά γράμματα. Και προσελκύουν ανάλογου επιπέδου τουρίστες, που δεν 'αφήνουν' ούτε σεντ στα παραλιακά καφεστιατόρια, που κοιτάνε να εκμεταλλευτούν την ωραία θάλασσα μέχρι τελευταίας σταγόνας χωρίς να πληρώσουν το παραμικρό σ' αυτούς τους απελπισμένους χωριάτες που τους παρακαλάνε να γεμίσουν τις ξαπλώστρες τους. Τεράστια πούλμαν στριμώχνονται στα στενά δρομάκια των χωριών που δεν είναι πια χωριά για να μεταφέρουν τους τουρίστες από την πόρτα του ενοικιαζόμενου δωματίου τους στις παραλίες και πίσω. Ο τουρισμός, σαν επιχειρηματική δραστηριότητα, είναι ένα μπούμερανγκ: ό, τι επιπέδου υπηρεσίες προσφέρεις και κέρδη φιλοδοξείς να βγάλεις, τέτοιου και χαμηλότερου επιπέδου τουρίστες θα προσελκύσεις. Αλλά τότε, όταν το συνειδητοποιήσεις, θα 'ναι πια αργά. Όπως είναι πια αργά για τον Λαγανά και την συγκλονισμένη Ζάκυνθο, για τη Χαλκιδική στο πρώτο της πόδι και χίλια δυο άλλα μέρη στην Ελλάδα. Όπως είναι αργά και για τον δεκαεννιάχρονο Ρόμπερτ. Ήρθε στη χώρα που όλα επιτρέπονται, ακόμα και οι φόνοι για ένα λέιζερ. Και θυσιάστηκε στο βωμό του ό, τι να 'ναι τουρισμού.

Η ζωή από το ποδήλατο

2011-07-09T15:02:00.010+03:00

Πριν λίγες μέρες 'ξέθαψα' από την αποθήκη ένα ποδήλατο που είχα αγοράσει πριν χρόνια. Του φούσκωσα τα λάστιχα και τα πρωινά, πριν προλάβει να ανέψει ψηλά ο ήλιος, κάνω καμιά βόλτα. Αγόρασα και ένα καθισματάκι για να πηγαίνω βόλτα και την κόρη μου. Κάνοντας κάποιες βόλτες, διαπίστωσα ότι από το ποδήλατο οι οδηγοί των αυτοκινήτων φαίνονται ακόμα πιο ανόητοι. Άνθρωποι που έχουν εθιστεί ακόμα και για κοντινές αποστάσεις να μετακινούνται καθιστοί. Άνθρωποι χωρίς πρόσωπα, μόνο χέρια που κρατάνε τιμόνια, τσιγάρα και κινητά και περιμένουν σε φανάρια. Με κοιλιές οι περισσότεροι, μοιάζουν, ακόμα και οι πιο νέοι, μεγαλύτεροι, έτσι όπως τους βλέπεις καθιστούς, πανομοιότυπους μεταξύ τους, αγέλαστους, ανέκφραστους. Νομίζω αν όλοι αυτοί οι άνθρωποι άλλαζαν λίγο αυτή την κακή συνήθεια θα άλλαζαν πολύ περισσότερο απ' όσο φαντάζονταν τη ζωή τους. Γιατί η μετακίνηση με το ποδήλατο φέρνει μαζί της μια άλλη ματιά. Σε ξαναβάζει να μιλήσεις με τους γύρω, σε ξαναφέρνει σε επαφή με σένα τον ίδιο. Χωρίς διαχωριστικά ηλεκτρικά τζάμια, απεγκλωβισμένος, απελευθερωμένος από το γυαλιστερό λαμαρινένιο σου καβούκι. Ένα καβούκι - το αυτοκίνητό του - που ο Έλληνας, άνθρωπος βαθιά ανασφαλής, αδυνατεί να αποχωριστεί. Το ποδήλατο σε φέρνει πιο κοντά με τη ζωή, με το παιδί μέσα σου, με τους άλλους. Για να το πω αλλιώς, σε γειώνει. Και αυτή τη γείωση τη χρειαζόμαστε στην εποχή που έρχεται όσο ποτέ πριν.

H παρεξήγηση

2011-07-08T15:09:00.008+03:00

Αυτό τον καιρό ψάχνω για δουλειά. Μια και στο παρελθόν είχα εργαστεί ως λογογράφος σε μια εταιρεία πολιτικής επικοινωνίας (αναλάμβανα δηλαδή τη συγγραφή ομιλιών, χαιρετισμών, συνεντεύξεων διαφόρων πολιτικών) και ήταν μια δουλειά που μου είχε φανεί ενδιαφέρουσα, έστειλα το βιογραφικό μου στο πολιτικό γραφείο βουλευτή του ΠΑΣΟΚ στη Θεσσαλονίκη που τυγχάνει και υπουργός της σημερινής κυβέρνησης, προτείνοντάς τους συνεργασία. Μετά από λίγες μέρες μου τηλεφώνησαν και κανονίσαμε να περάσω από εκεί για να μιλήσω με τον, απ' ό, τι φάνηκε, υπεύθυνο του πολιτικού γραφείου. Χάρηκα η αλήθεια, μια και δεν περίμενα μια τόσο άμεση ανταπόκριση σε μια τόσο δύσκολη συγκυρία. (Αλλά και τόσο ευγενική ανταπόκριση: όταν δεν τον έβρισκα τον υπεύθυνο στο τηλέφωνο, πάντα έμπαινε στον κόπο να με καλέσει αυτός.) Σήμερα το πρωί λοιπόν πήγα. Και βρέθηκα μπροστά σε έναν ηλικιωμένο κύριο, που ήταν όντως ο υπεύθυνος, απ' όσο μπόρεσα να δω, του πολιτικού γραφείου του βουλευτή και υπουργού. Ο ηλικιωμένος αυτός κύριος είχε μπροστά του δυο τεφτέρια. Ένα με τηλέφωνα το οποίο συνεχώς εμπλούτιζε όσο ήμουν εκεί και ένα άλλο, ένα ντοσιέ με βιογραφικά και άλλα διάφορα, όπως εκτυπωμένο το e-mail που τους είχα στείλει με συνημμένο το βιογραφικό. Δεν μιλήσαμε πάνω από δέκα λεπτά, καθώς ήταν απασχολημένος να παίρνει τηλέφωνα ή να σημειώνει άλλα τηλέφωνα που του έδινε ένας νεαρός από ένα γραφειάκι λίγο πιο πέρα. Αλλά στα δέκα αυτά λεπτά κατάλαβα ότι δεν με είχε καλέσει εκεί για συνέντευξη, όπως νόμιζα. Με είχε καλέσει, όπως είπε, 'για να με βοηθήσει'. Θα έδειχνε, μου είπε, το βιογραφικό μου στον υπουργό για να δει αν θα μπορούσαν να με βοηθήσουν να βρω μια δουλειά όπως αυτή που φάνηκε ότι έψαχνα σε μια εταιρεία όπως αυτή στην οποία είχα εργαστεί. Παρότι δυο ή και τρεις φορές προσπάθησα να του δώσω να καταλάβει ότι δεν είχα πάει εκεί 'για να με βοηθήσει' αλλά για να εργαστώ, με είχε σαφώς παρεξηγήσει. Και με είχε ήδη εντάξει, πριν καν με δει, σε μια κατηγορία ανθρώπων που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε 'ευεργετηθέντες' ή 'δυνάμει ευεργετηθέντες' από τον βουλευτή και υπουργό, που στην κατάλληλη στιγμή θα θυμόντουσαν, ευγνώμονες, πόσο ζεστά τους είχε φερθεί ο ηλικιωμένος κύριος και θα έριχναν το σωστό ψηφοδέλτιο στην κάλπη - η οποία κάλπη, αν κρίνω από τη ζέση με την οποία μάζευε και έκανε τηλέφωνα, δεν πρέπει να αργεί. Φαίνεται τελικά ότι παρά τα όσα ζούμε σαν χώρα και σαν πολιτικό σύστημα, μερικοί μηχανισμοί αυτού του συστήματος δεν θα αλλάξουν ποτέ.

Ναι ρε, ΠΑΟΚ

2011-07-04T11:08:00.012+03:00

Πριν πω οτιδήποτε άλλο να διευκρινίσω ότι οι σχέσεις μου με το ποδόσφαιρο από τότε που σταμάτησα να φορώ ο ίδιος κοντά παντελονάκια και να παίζω τερματοφύλακας στη γειτονιά (λόγω τεμπελιάς η πιο ταιριαστή μου θέση) 'πάγωσαν' και δεν ασχολήθηκα ξανά. Ο μοναδικός αγώνας που παρακολούθησα στη ζωή μου, για λόγους κοινωνικής ενσωμάτωσης, ήταν, θυμάμαι, μεταξύ του Παναθηναϊκού και της ουγγρικής Χόνβεντ στο Ολυμπιακό Στάδιο μέσα προς τέλη δεκαετίας του '80. Άσχετος καθώς ήμουν, όταν πετάχτηκα όπως έκαναν κι οι άλλοι για να πανηγυρίσω ένα γκολ, σκάλωσαν τα πόδια μου στο κάθισμα και παραλίγο να αυτοτραυματιστώ σοβαρά! Αποφάσισα λοιπόν (το ήξερα ήδη αλλά ήρθε κι έκατσε το πράγμα) ότι το ποδόσφαιρο δεν ήταν για μένα και προτίμησα άλλα σπορ: βιβλία, ταξίδια, ταινίες.

Τα όσα βγαίνουν στην επιφάνεια αυτή την εποχή για τον χώρο του ποδοσφαίρου νομίζω δεν ήρθαν σαν κεραυνός εν αιθρία. Όλοι, άσχετοι και σχετικοί με τη στρογγυλή θεά, μυρίζονταν ότι δεν ήταν όλα παστρικά στον χώρο. Δεν χρειάζεται παρά να δει κανείς τους ανθρώπους του (ιδίως αυτούς που κινούνται με άξονα το χρήμα, ιδιοκτήτες ομάδων, μεγαλοπαράγοντες): εγκληματικές φυσιογνωμίες, τύποι που θα μπορούσαν να έχουν βγει από κάποιον κινηματογραφικό 'Νονό'. Η παρακμή, η διαφθορά, αναμενόμενη. Σε μια χώρα που έχει πάρει την κατιούσα από άποψης ηθικής, πολιτιστικής, αξιακής, το ποδόσφαιρο βρισκόταν στην πρωτοπορία αυτής της κατηφόρας. Χαμηλού επιπέδου οπαδοί που δύσκολα πια μπορούν να ονομαστούν 'φίλαθλοι' γεμίζουν τα γήπεδα. Νεαροί κυρίως που έχουν αποφασίσει ή αποδεχτεί ότι δεν έχουν άλλες φιλοδοξίες στη ζωή τους πέραν του να αποτελούν μέλος μιας κόκκινης, πράσινης, κίτρινης, μαυρόασπρης αγέλης που θα ζει για την ομάδα και τις νίκες της. Να σημειώσω εδώ ότι ζω πολύ κοντά στο γήπεδο του ΠΑΟΚ. Και κάθε φορά που έχει αγώνα, όσοι ζουν γύρω από το γήπεδο φροντίζουν να έχουν τελειώσει τις δουλειές τους νωρίτερα. Τα λεωφορεία που περνούν από εκεί αλλάζουν δρομολόγια, τα αυτοκίνητα το ίδιο, η ζωή πέριξ του γηπέδου σταματά για όσο διαρκεί ο αγώνας. Κατά τραγική ειρωνεία, το γήπεδο βρίσκεται δίπλα και στο 'Κέντρο Πολιτισμού' του δήμου Θεσσαλονίκης, το οποίο οι οπαδοί φρόντισαν να στολίσουν με συνθήματα, έτσι, για να μην ξεχνιόμαστε. Από αυτά εντύπωση μου κάνει αυτό με το οποίο βάφτισα την ανάρτηση αυτή, το οποίο εκφράζει θα έλεγα μια συνειδητοποίηση. Ναι, ξέρουμε ότι το επίπεδο είναι πολύ χαμηλό, ναι, ξέρουμε ότι δεν παίζεται και κανένα σπουδαίο ποδόσφαιρο, ναι, ξέρουμε ότι σαν οπαδοί θα μπορούσαμε να έχουμε χίλια δυο άλλα ενδιαφέροντα λιγότερο ισοπεδωτικά. Αλλά επιλέγουμε, συνειδητά, την παρακμή. Αυτή η συνειδητή επιλογή νομίζω χαρακτηρίζει όλους όσους εμπλέκονται με το ποδόσφαιρο στην Ελλάδα. Ξέρουν που μπαίνουν, ξέρουν πώς έχουν τα πράγματα, ξέρουν τι γίνεται. Οι αποκαλύψεις για τα στημένα παιχνίδια, οι σπαρταριστοί διάλογοι μεταξύ των πρωταγωνιστών του 'σκανδάλου' που θυμίζουν εγκληματίες, η αμηχανία ποδοσφαιριστών και άλλων που ήξεραν αλλά δεν μιλούσαν, ήταν πάντα εκεί.

Θυμάμαι έλεγε ο Κορνήλιος Καστοριάδης ότι στην Ελλάδα αντιμετωπίζουμε το ποδόσφαιρο σαν πολιτική (με τη σοβαρότητα, τον φανατισμό, την προσήλωση που θα άρμοζαν στην πολιτική) και την πολιτική (δηλαδή το ντέρμπι μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης) σαν ποδόσφαιρο. Πλέον και η πολιτική και το ποδόσφαιρο, σαν ξαδερφάκια, έχουν βρεθεί παρέα στην πρωτοπορία της συνολικότερης παρακμής της χώρας.

Μικροκλίμακα

2011-07-02T12:02:00.011+03:00

Στη φωτογραφία βλέπετε μια από τις λεμονιές που έχω φυτέψει στο μπαλκόνι. Είπα ελλείψει άλλων, πιο φαντασμαγορικών φιλοδοξιών αλλά και λόγω του σεμνού και ταπεινού χαρακτήρος μου, να γίνω μικροκαλλιεργητής. Και ξεκίνησα την ελάχιστα υποσχόμενη λόγω απειρίας, μαλθακότητας και εγγενούς τεμπελιάς μικροκαλλιεργητική μου καριέρα με λεμονιές. Με λέω μικροκαλλιεργητή όχι μόνο λόγω του περιορισμένου αριθμού των φυτών που ανέλαβα να φροντίζω (δυο είναι όλα κι όλα, αλλά το 'περιορισμένος αριθμός καλλιεργούμενων φυτών' γράφει καλύτερα), αλλά και λόγω τους μεγέθους τους. Οι λεμονιές μου δεν είναι συνηθισμένες λεμονιές. Είναι λεμονιές νάνοι. Δεν παίρνουν πάνω από ένα με ενάμισι μέτρο ύψος και κάνουν μικρά λεμονάκια που, αν περιμένεις (χμμ...) υπομονετικά, μεγαλώνουν και μπορείς να τα κόψεις για να κάνεις λεμονάδες, γλυκά του κουταλιού, ηδύποτα. Κάθομαι λοιπόν κι εγώ και περιμένω. Παρότι η αναμονή κρατάει ήδη καιρό και τα λεμονάκια παραμένουν πεισματικά στην εφηβεία τους, με όλα τα προβλήματα της εφηβείας, αρνούμενα να μεγαλώσουν (ίσως έχουν 'διαβάσει' τις προθέσεις μου), προτιμώ να περιμένω να δείξουν αυτά τα διαβολάκια το πραγματικό τους μπόι, παρά να βγει η Ελλάδα από την πιστωτική της κρίση. Έχω λοιπόν επικεντρωθεί στις λεμονίτσες. Και απολαμβάνω αυτή την επιστροφή στη μικροκλίμακα. Ανέκαθεν την προτιμούσα από τη μεγαλοκλίμακα πέρα από το μπαλκόνι και τις δικές της αναμονές.

Καλές και κακές ιδέες

2011-07-01T12:04:00.011+03:00

Μια λαϊκή συνέλευση σε μια πόλη-κράτος 50.000 κατοίκων είναι μια καλή ιδέα. Αποδείχτηκε τόσο καλή, που πάνω της στηρίχτηκε σύσσωμη η πολιτειακή οργάνωση του δυτικού πολιτισμού τα επόμενα 2.000 χρόνια. Μια λαϊκή συνέλευση σε ένα κράτος 11.000.000 κατοίκων δεν είναι τόσο καλή ιδέα. (Παρότι μπορεί να ηχεί όμορφα, να θυμίζει αχνά περασμένα μεγαλεία, να συντροφεύει ευχάριστα τα καλοκαιρινά βράδια με μια μπύρα κι ένα τσιγαράκι στο χέρι.)

Το να αναθεωρείς το Σύνταγμά σου στο Facebook σε μια χώρα από τις πιο δικτυωμένες της Ευρώπης με πληθυσμό 320.000 είναι μια καλή ιδέα. Το να δημιουργείς μια άοσμη και άχρωμη ιστοσελίδα 'Ανοικτής Διακυβέρνησης' σε μια χώρα καθυστερημένη δικτυακά και με πολλούς περισσότερους κατοίκους δεν είναι τόσο καλή ιδέα. (Παρότι όταν στην παρουσίαζαν οι επικοινωνιολόγοι σου μπορεί να 'έγραφε' ωραία.)

Τελικά, αυτό που μας λείπει δεν είναι οι ιδέες. Είναι οι καλές ιδέες.

The kids are all right

2011-06-27T10:26:00.008+03:00

Χθες είδα αυτή την ταινία με ένα κάπως 'προχωρημένο' για την Ελλάδα στόρι: ένα παντρεμένο ζευγάρι γυναικών με δυο παιδιά, 18 και 15 ετών, τα οποία γέννησαν με το σπέρμα ενός δότη και τα μεγάλωσαν όπως η οποιαδήποτε άλλη οικογένεια, ζει τη ζωή του. Κάποια στιγμή όμως τα παιδιά, περίεργα, αποφασίζουν να αναζητήσουν και να βρουν τον 'δότη τους', τον άντρα που, βιολογικά, είναι ο πατέρας τους. Τον βρίσκουν, τον συναντούν, αρχίζουν να περνάνε χρόνο μαζί του και προκαλούνται διάφορα μπερδέματα στην ιδιαίτερη αυτή οικογένεια, ιδίως από τη στιγμή που η μια από τις δυο γυναίκες του ζευγαριού κάνει μια επιπόλαιη σχέση μαζί του. Παράλληλα με όλα αυτά βλέπουμε τη 18χρονη κόρη να ετοιμάζεται για το Κολέγιο, για να ξεκινήσει τη ζωή της ως φοιτήτρια και η ταινία κλείνει με ένα συναισθηματικά φορτισμένο δείπνο το βράδι πριν φύγει - την τελευταία δηλαδή νύχτα που θα κοιμηθεί στο πατρικό (ή μάλλον μητρικό) της σπίτι. Από την επομένη, θα πάρει το δρόμο της: σπουδές, ύστερα κάποια δουλειά, αλλά δεν θα ξαναγυρίσει στους γονείς. Όλο αυτό με έκανε να αναρωτηθώ ποιο από τα δυο ήταν, τελικά, το πιο προχωρημένο για την ελληνική πραγματικότητα: η οικογένεια με τις δυο μαμάδες; Ή η φοιτήτρια που δε μένει με τους γονείς μέχρι να... τους κάνει εγγόνια αλλά που στα δεκαοχτώ της κλείνει οριστικά πίσω της την πόρτα της οικογενειακής εστίας; Νομίζω ότι το πρώτο, δηλαδή μια οικογένεια με δυο μπαμπάδες ή δυο μαμάδες μπορεί και να το δούμε στην Ελλάδα. Το δεύτερο όμως, έναν νεαρό ή μια νεαρή να μην επιλέγει τη σιγουριά της οικογένειας αλλά να ρίχνεται στη ζωή επιθετικά και όχι αμυνόμενος, με θάρρος και όχι ηττοπάθεια όπως γίνεται στην Ελλάδα, θα αργήσουμε πολύ να το δούμε.